Một cuộc chia tay tốt với chó mèo khi trao cho chủ mới gồm ba phần: chuyển tiếp từ từ trong vài ngày hay vài tuần trước khi giao, ngày giao gọn gàng không kéo dài, và một thời gian giữ liên lạc vừa phải với người nhận. Con vật không hiểu lời giải thích, nhưng cảm nhận rất rõ sự căng thẳng của chủ; chủ càng bình tĩnh, con vật càng dễ thích nghi. Cùng lúc, người trao cũng cần được chuẩn bị, vì cảm giác mất mát sau khi giao là có thật và nên được đối xử như một nỗi buồn chính đáng.
Bài này dành cho người đã chọn được chủ mới và sắp tới ngày giao. Những phần về viết tin, sàng lọc, thoả thuận đã được bàn ở các bài khác trong danh mục; ở đây chỉ nói về khoảnh khắc chia tay và những ngày sau đó.
Chuyển tiếp từ từ: cho con vật quen người mới trước
Nếu điều kiện cho phép, đừng để lần gặp đầu tiên giữa con vật và chủ mới cũng là ngày giao. Mời người nhận tới nhà vài lần, ngồi chơi, cho con vật ăn, dắt đi dạo cùng bạn. Con vật bắt đầu nhận ra mùi, giọng nói, cách cư xử của họ. Khi tới ngày giao, người nhận không còn là người lạ hoàn toàn.
Với chó, có thể để chủ mới dắt đi dạo một đoạn trong khi bạn đi phía sau, rồi dần để họ đi một mình. Với mèo, vốn gắn với lãnh thổ hơn với người, việc cho người nhận tới chơi giúp ít hơn, nhưng vẫn giúp mèo bớt sợ người đó khi về nhà mới.
Nếu người nhận ở xa không tới được nhiều lần, có thể gửi trước cho họ một chiếc khăn đã lót ổ con vật để họ đặt sẵn trong nhà, và xin lại một chiếc áo cũ có mùi của họ để con vật làm quen. Mẹo nhỏ này giúp nhà mới bớt xa lạ với một con vật nhận biết thế giới chủ yếu bằng mũi.
Chuẩn bị túi đồ quen hơi
Những thứ quen thuộc là chỗ dựa của con vật trong những ngày đầu ở nhà mới. Chuẩn bị đủ để con vật có cảm giác một phần nhà cũ đi theo nó.
- Ổ nằm, nệm hay khăn con vật đang dùng, đừng giặt ngay trước khi giao để giữ mùi.
- Đồ chơi yêu thích, kể cả món đã cũ rách mà nó vẫn hay tha đi tha lại.
- Bát ăn, bát nước quen dùng.
- Thức ăn đang ăn, đủ dùng ít nhất một tuần để người nhận đổi từ từ nếu muốn.
- Với mèo: một ít cát đã dùng trộn vào khay mới giúp mèo nhận ra chỗ đi vệ sinh.
- Với chó: dây dắt, vòng cổ quen, đồ gặm hay dùng để tự trấn an.
- Một chiếc áo cũ của bạn, nếu người nhận đồng ý để con vật nằm cùng trong mấy ngày đầu.
Kèm theo tờ ghi chú thói quen viết tay, gồm cả những chi tiết nhỏ như con vật thích được gãi chỗ nào, sợ tiếng gì, báo hiệu đói hay muốn ra ngoài ra sao. Người nhận đọc tờ đó sẽ hiểu con vật nhanh hơn nhiều tuần quan sát.
Ngày giao: ngắn gọn, bình tĩnh
Nhiều người muốn kéo dài ngày giao để được ở bên con vật thêm chút nữa. Nhưng với con vật, chia tay kéo dài và nhiều nước mắt lại làm nó lo lắng hơn. Hãy giữ nhịp như một ngày bình thường.
- Buổi sáng cho con vật ăn nhẹ, dắt đi vệ sinh như mọi ngày. Với hành trình dài, hỏi thú y nên cho ăn trước bao lâu để tránh say xe.
- Cho con vật vào lồng vận chuyển hoặc đeo dây chắc chắn trước khi ra khỏi nhà. Ngày giao là ngày dễ để con vật chạy mất nhất.
- Tới nhà người nhận, thả con vật trong một phòng yên tĩnh đã chuẩn bị sẵn, để nó tự đánh hơi khám phá. Đặt túi đồ quen hơi vào phòng đó.
- Cùng người nhận rà lại giấy tờ, thoả thuận, ghi chú. Trả lời những câu hỏi cuối cùng.
- Chào con vật bằng giọng bình thường, vuốt ve một lát, rồi ra về. Không quay lại nhiều lần, không đứng ngoài cửa gọi tên.
Nếu bạn biết mình sẽ khóc, có thể nhờ người nhà đi cùng để lo phần giao nhận, còn bạn chào con vật ở nhà từ trước. Không có gì sai khi bạn không tự tay giao.
Những ngày đầu của con vật ở nhà mới
Con vật ở nhà mới có thể trốn, bỏ ăn một hai ngày, kêu hay sủa nhiều đêm đầu, đi vệ sinh sai chỗ. Đó là phản ứng bình thường với môi trường lạ. Hãy dặn trước người nhận để họ không hoảng mà nghĩ con vật có vấn đề, và cho họ biết những dấu hiệu nào thì cần đưa tới thú y, chẳng hạn mèo bỏ ăn hoàn toàn quá hai ngày, con vật nôn nhiều, lừ đừ, không đi tiểu.
Mèo thường cần một phòng riêng trong vài ngày đến một hai tuần, rồi mới được ra khắp nhà. Chó thường thích nghi nhanh hơn nếu được dắt đi dạo đều đặn và có giờ giấc rõ ràng. Một con vật có quá khứ cứu hộ có thể mất nhiều tuần mới thoải mái lại.
Trong giai đoạn này, bạn có thể được người nhận hỏi rất nhiều. Hãy trả lời kiên nhẫn, vì mỗi câu trả lời giúp con vật bớt một ngày khó khăn.
Giữ liên lạc: bao nhiêu là vừa
Người trao thường muốn biết tin con vật mỗi ngày. Nhưng nhắn hỏi liên tục có thể làm người nhận áp lực, và nếu con vật đang có ngày khó, họ dễ cảm thấy bị đánh giá. Tốt nhất là thống nhất trước một lịch: ảnh sau ngày đầu, sau một tuần, sau một tháng, sau ba tháng. Ngoài lịch đó, để người nhận tự chủ động.
Không nên đến thăm trong vài tuần đầu. Con vật gặp lại chủ cũ có thể vui mừng rồi lại buồn bã khi chủ cũ ra về, làm quá trình làm quen bị kéo lùi. Nếu muốn thăm, hãy đợi vài tháng, khi con vật đã ổn định, và chỉ khi người nhận mời.
Nếu sau một thời gian người nhận ít gửi tin hơn, đó thường là dấu hiệu tốt: con vật đã trở thành một phần bình thường trong nhà họ. Một lời hỏi thăm vào dịp đặc biệt là đủ.
Nói chuyện với trẻ trong nhà
Trẻ nhỏ thường gắn bó với con vật hơn người lớn nghĩ, và có thể buồn rất lâu sau khi con vật đi. Hãy nói với trẻ trước ngày giao bằng lời đơn giản, trung thực: con vật sẽ sống ở nhà của cô chú khác, ở đó nó sẽ được chăm tốt hơn vì nhà mình bây giờ không đủ điều kiện. Tránh những lời nói dối như con vật đi lạc hay đi về quê chơi.
Cho trẻ tham gia một phần: chọn đồ chơi gửi theo, vẽ một tấm tranh, chụp một tấm ảnh chung. Những việc nhỏ đó giúp trẻ cảm thấy mình đã làm gì đó cho con vật, thay vì chỉ đứng nhìn nó bị mang đi.
Sau ngày giao, nếu trẻ hỏi, hãy cho trẻ xem ảnh con vật ở nhà mới. Nếu trẻ buồn, chấp nhận nỗi buồn đó, không bảo trẻ đừng khóc. Đây là một trong những lần đầu trẻ học cách chia tay với thứ mình thương, và cách bố mẹ đồng hành sẽ ở lại với trẻ lâu.
Chăm sóc chính mình sau khi trao đi
Nhiều người ngạc nhiên vì mình buồn tới vậy sau khi trao con vật cho người khác, dù biết con vật vẫn sống khoẻ. Đó là mất mát thật: mất một thói quen hằng ngày, một sự hiện diện, một mối gắn bó. Cộng thêm cảm giác có lỗi vì quyết định cho đi, nỗi buồn này có thể kéo dài nhiều tuần.
Hãy cho phép mình buồn. Cất bát ăn, ổ nằm vào một chỗ nếu nhìn thấy khiến bạn khó chịu. Kể với người hiểu chuyện, như bạn bè từng nuôi thú cưng. Nhắc mình về lý do đã quyết định và về những gì đã làm để con vật có một chỗ ở tốt.
Một số người tìm thấy sự an ủi khi góp sức cho cứu hộ động vật theo cách hợp với hoàn cảnh mới, như ủng hộ một nhóm cứu hộ, giúp chở con vật đi thú y khi có thời gian, hay chia sẻ tin nhận nuôi. Đó không phải để chuộc lỗi, mà là một cách để tình thương với động vật vẫn tiếp tục.
Nếu sau này hoàn cảnh thay đổi và bạn muốn nuôi lại, hãy cho mình thời gian. Đừng vội đón một con vật mới chỉ để lấp chỗ trống, và đừng đòi lại con vật cũ khi nó đã yên ổn ở nhà mới. Một con vật khác, được chọn kỹ cho nhịp sống mới của bạn, sẽ có chỗ riêng của nó.
Khi người nhận báo con vật không hợp
Đôi khi, dù đã chuẩn bị kỹ, sau vài tuần người nhận báo rằng con vật không hợp: đánh nhau với thú cũ, cắn trẻ, hay họ đã không lường được khối lượng công việc. Đây là lý do thoả thuận nên có điều khoản người trao được ưu tiên nhận lại. Khi nghe tin này, hãy bình tĩnh hỏi rõ chuyện gì xảy ra, đã thử những gì, và xem có cách nào hỗ trợ không trước khi quyết định đón về.
Nếu phải đón lại, đừng coi đó là thất bại của ai. Con vật trở về với hiểu biết mới về những gì nó cần, và bạn có thêm thông tin để tìm một nhà phù hợp hơn. Cảm ơn người nhận vì đã báo thay vì tự cho đi, rồi bắt đầu lại từ việc cập nhật tin trao lại.
Nếu không thể đón lại vì đã ở xa hoặc hoàn cảnh không cho phép, cùng người nhận tìm phương án: nhờ người thân chăm tạm, nhờ nhóm cứu hộ quen giúp tìm chủ mới. Điều quan trọng là con vật không bị đẩy ra ngoài trong lúc hai bên còn đang tính.
Câu hỏi thường gặp
Chó mèo có nhớ chủ cũ sau khi được trao đi không?
Có thể nhớ, nhất là trong vài tuần đầu, thể hiện qua bỏ ăn, đi tìm quanh nhà, kêu nhiều. Phần lớn con vật thích nghi dần khi được chăm đều đặn, có giờ giấc rõ ràng và đồ quen hơi. Con vật bỏ ăn kéo dài thì cần đưa tới thú y.
Có nên đến thăm chó mèo sau khi đã trao cho chủ mới không?
Không nên trong vài tuần đầu vì gặp lại chủ cũ có thể làm con vật khó làm quen nhà mới. Nếu muốn thăm, đợi vài tháng khi con vật đã ổn định và chỉ đến khi người nhận mời.
Ngày giao chó mèo nên ở lại nhà người nhận bao lâu?
Chỉ đủ để thả con vật vào phòng đã chuẩn bị, rà lại giấy tờ và trả lời câu hỏi, thường chưa tới một giờ. Ở lại lâu khiến con vật bám chủ cũ hơn và khó làm quen người mới.
Làm sao giải thích cho con nhỏ khi phải cho chó mèo đi?
Nói thật bằng lời đơn giản: con vật sẽ sống ở nhà khác có điều kiện chăm tốt hơn. Cho trẻ chọn đồ gửi theo, chụp ảnh chung, chào tạm biệt. Tránh nói dối là con vật đi lạc, vì trẻ sẽ lo lắng kéo dài.
Buồn nhiều sau khi cho thú cưng đi có bình thường không?
Rất bình thường. Đó là một mất mát thật về thói quen và sự gắn bó. Cho phép mình buồn, kể với người hiểu chuyện, nhắc mình lý do đã quyết định và những gì đã làm để con vật có chỗ ở tốt. Nếu nỗi buồn kéo dài ảnh hưởng sinh hoạt, nên tìm người tư vấn.
Người nhận báo con vật không hợp thì nên làm gì?
Hỏi rõ chuyện gì đã xảy ra và đã thử gì, xem có thể hỗ trợ không. Nếu cần, đón con vật về theo điều khoản ưu tiên nhận lại, hoặc cùng người nhận tìm nhà tạm, nhóm cứu hộ. Không để con vật bị cho đi lung tung hay đẩy ra ngoài.