Để kiểm người muốn nhận chó mèo của mình, hãy đi qua ba vòng: trò chuyện qua tin nhắn với vài câu hỏi mở, gọi điện hoặc gọi video để nghe họ kể, rồi gặp mặt có con vật và nếu được thì xem nơi con vật sẽ sống. Không cần làm như một cuộc thẩm vấn; mục đích là hiểu người nhận đủ để tin rằng con vật sẽ được chăm tử tế. Dấu hiệu đáng ngại nhất thường không nằm ở câu trả lời sai mà ở thái độ: vội vàng, né tránh, chỉ hỏi chuyện giống và giá, hoặc muốn nhận nhiều con một lúc.
Người trao lại thú cưng thường không quen sàng lọc như các nhóm cứu hộ, lại hay ngại hỏi vì sợ mất lòng. Bài này đưa ra bộ câu hỏi, cách gặp mặt an toàn và cách từ chối lịch sự, để bạn tự tin hơn khi chọn.
Vòng một: những câu hỏi qua tin nhắn
Thay vì hỏi những câu chỉ cần trả lời có hay không, hãy hỏi những câu buộc người nhắn phải kể. Người nghiêm túc sẽ trả lời kỹ; người nhận bừa thường trả lời cụt hoặc bỏ đi.
- Nhà bạn ở dạng nào, nhà riêng, nhà thuê hay chung cư, và chủ nhà hay ban quản lý có cho nuôi chó mèo không?
- Trong nhà có những ai, ai sẽ là người chăm chính, mọi người đã đồng ý chưa?
- Bạn từng nuôi chó mèo chưa, con vật đó bây giờ ra sao?
- Một ngày bình thường con vật sẽ ở đâu khi cả nhà đi làm, đi học?
- Nếu con vật ốm cần đi thú y, bạn thường đưa đi đâu hoặc sẽ tìm ở đâu?
- Nếu sau này chuyển nhà hay có em bé, bạn tính thế nào với con vật?
- Điều gì ở con vật này làm bạn muốn nhận?
Câu hỏi cuối thường cho thấy nhiều điều nhất. Người trả lời "vì thấy mèo hiền, hợp với con gái nhà mình đang muốn có bạn" khác hẳn người trả lời "vì là giống đẹp". Cũng đừng ngại hỏi lại khi câu trả lời mơ hồ; người thật lòng không phiền vì được hỏi kỹ về con vật họ sắp nhận.
Vòng hai: gọi điện hay gọi video để nghe
Tin nhắn dễ trau chuốt, giọng nói khó giả hơn. Sau khi chọn được vài người có câu trả lời ổn, hẹn một cuộc gọi ngắn chừng mười lăm phút. Trong cuộc gọi, để người kia kể nhiều hơn bạn kể. Hỏi về con vật họ từng nuôi: tên gì, sống tới bao nhiêu tuổi, cuối đời thế nào. Người từng nuôi tử tế thường kể được chi tiết, kể cả những lần đưa đi khám.
Nếu gọi video, có thể đề nghị họ cho xem qua chỗ con vật sẽ ở, chẳng hạn góc phòng, ban công, sân. Không phải ai cũng tiện, đừng ép, nhưng người sẵn lòng cho xem thường là người có gì để cho xem. Với mèo, nhà cao tầng cần lưới ban công và cửa sổ; với chó, cần có cổng kín và không xích cả ngày.
Trong cuộc gọi, kể lại phần khó của con vật một lần nữa và để ý phản ứng. Người nói "không sao, mèo nào chả cào" có thể dễ tính thật, cũng có thể chưa nghĩ kỹ. Hỏi tiếp họ sẽ xử lý thế nào khi chuyện đó xảy ra, câu trả lời cụ thể đáng tin hơn một lời trấn an chung chung.
Vòng ba: gặp mặt có con vật
Gặp mặt là bước không nên bỏ, kể cả khi người nhận ở xa. Có hai cách. Cách thứ nhất, mời người nhận tới gặp con vật ở nhà bạn, nơi con vật thoải mái nhất và cư xử tự nhiên nhất; nên có thêm người nhà cùng ở đó, vì an toàn của chính bạn. Cách thứ hai, bạn mang con vật tới nhà người nhận vào ngày giao; cách này cho bạn xem tận mắt môi trường mới, và nếu thấy không ổn, bạn vẫn có thể mang con vật về.
Khi gặp, để ý cách người nhận tiếp cận con vật. Người có kinh nghiệm thường ngồi xuống, để con vật tự lại gần, không túm lấy ngay. Hỏi họ có muốn biết thêm gì không; người không hỏi gì cả về chế độ ăn, thói quen, giấy tờ sức khoẻ là người chưa thật quan tâm.
Nếu nhà người nhận có con vật khác, nên hỏi về tính nết con vật đó và cân nhắc một buổi làm quen ngắn trước ngày giao. Hai con chó cùng giới tính, chưa triệt sản và đều có tính chiếm chỗ là tổ hợp dễ xảy ra xô xát; hai con mèo trưởng thành cần thời gian làm quen dài. Đây là chuyện của người nhận phải chuẩn bị, nhưng bạn có quyền hỏi.
Dấu hiệu nên dừng lại hoặc từ chối
Một dấu hiệu riêng lẻ chưa chắc nói lên điều gì, nhưng gặp từ hai dấu hiệu trở lên thì nên thận trọng. Bảng dưới gom những dấu hiệu hay gặp ở người không phù hợp hoặc người nhận về để bán lại.
| Dấu hiệu | Vì sao đáng ngại | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Muốn nhận ngay hôm nay, đòi tới lấy liền | Người nghiêm túc cần chuẩn bị đồ dùng, sắp xếp nhà | Hẹn lại, xem họ có kiên nhẫn chờ không |
| Không cho biết địa chỉ, chỉ hẹn ở ngoài đường | Không có cách theo dõi con vật về sau | Đề nghị mang con vật tới tận nhà; từ chối nếu họ không chịu |
| Hỏi nhiều về giống, cân nặng, có đẻ được không | Có thể nhằm cho sinh sản để bán, hoặc mục đích xấu hơn | Hỏi thẳng mục đích; nêu điều kiện triệt sản |
| Muốn nhận cả lứa hoặc nhiều con một lúc | Hiếm gia đình bình thường nhận nhiều con cùng lúc | Chỉ giao một con, kiểm tra thật kỹ |
| Tài khoản mạng xã hội mới lập, không ảnh cá nhân | Khó xác minh danh tính | Hỏi thêm, gọi video; nhờ người quen chung xác nhận |
| Từ chối ký bất cứ thoả thuận nào | Không muốn cam kết điều gì | Nói rõ thoả thuận là điều kiện bắt buộc |
| Nói chuyện qua người trung gian, không gặp người nuôi thật | Người nhận có thể không phải người sẽ nuôi | Yêu cầu gặp đúng người chăm chính |
Người thu mua chó mèo thường đóng vai người thương động vật rất khéo, có khi kể chuyện xúc động về đứa con muốn có chó. Bộ lọc tốt nhất vẫn là xem nhà và giữ liên lạc sau khi giao.
Từ chối thế nào cho nhẹ nhàng
Phần lớn người trao lại thú cưng thấy khó nhất là nói không. Không cần đưa lý do dài, càng không cần chỉ ra lỗi của người kia. Một câu như "Cảm ơn bạn đã quan tâm, gia đình đã chọn được một nhà khác phù hợp hơn với tính của bé" là đủ. Nếu họ hỏi lý do, có thể đáp chung rằng bạn tìm nhà có điều kiện cụ thể, chẳng hạn ở nhà nhiều hơn hoặc chưa có chó khác.
Đừng nhận lời rồi im lặng hay chặn liên lạc, vì người bị bỏ lửng dễ tìm cách khác để liên hệ, và nếu họ là người tốt thì họ đáng được nghe một câu trả lời. Với người tỏ ra khó chịu, nài nỉ hay đe doạ, dừng trao đổi và không gặp mặt. An toàn của bạn quan trọng không kém con vật.
Nếu trong quá trình gặp, bạn có cảm giác bất an mà không gọi được tên, cứ tin cảm giác đó và chờ người khác. Trao chậm vài tuần không làm hại con vật bằng trao nhầm người.
Khi người nhận là người quen
Giao con vật cho người thân, bạn bè có vẻ đơn giản hơn, nhưng lại dễ bỏ qua bước kiểm tra vì nể. Người quen có thể rất thương động vật nhưng chưa từng nuôi chó lớn, hoặc đang ở nhà thuê không cho nuôi mà chưa hỏi chủ. Hãy hỏi họ những câu như với người lạ, nói rằng đây là thói quen bạn áp dụng với mọi người cho công bằng.
Một điều nên nói rõ từ đầu với người quen: nếu sau này họ không nuôi được nữa, con vật sẽ quay về bạn hoặc về nhóm cứu hộ, không tự cho ai khác. Điều này tránh được tình huống sau vài tháng con vật đã qua tay ba bốn người mà bạn không hay. Ghi luôn vào thoả thuận dù là người nhà, để không ai phải nhớ bằng miệng.
Người quen cũng là người dễ ngại báo khi gặp khó. Họ sợ bạn buồn nên cố chịu đựng một con mèo đi vệ sinh bậy hay một con chó sủa đêm, tới lúc không chịu nổi thì cho đi luôn mà không nói. Hãy chủ động hỏi thăm trong vài tuần đầu và nói trước rằng bạn muốn nghe cả chuyện không vui, để cùng tìm cách.
Ngày giao: kiểm lần cuối trước khi để con vật ở lại
Dù đã qua ba vòng trò chuyện, ngày giao vẫn là cơ hội cuối để nhìn tận mắt. Nếu bạn là người mang con vật tới, đi qua các việc dưới đây một cách tự nhiên, không cần tỏ ra soi xét.
- Nhìn chỗ con vật sẽ ở: có chỗ ngủ, chỗ ăn uống, khay cát với mèo; cổng, ban công, cửa sổ có chắc không. Với mèo, thử xem có khe hở nào đủ cho mèo chui ra ngoài.
- Gặp mọi người trong nhà, nhất là người chăm chính và trẻ nhỏ. Để ý trẻ được dặn cách bế con vật chưa.
- Thả con vật ra trong một phòng kín, ngồi lại một lúc để nó đánh hơi. Không cần ở lâu, nhưng đủ để thấy người nhận đối xử với con vật ra sao khi có mặt bạn.
- Cùng đọc lại thoả thuận, ký, mỗi bên giữ một bản; giao túi đồ dùng và giấy tờ sức khoẻ.
- Hẹn mốc gửi tin đầu tiên, thường là tối hôm đó hoặc sáng hôm sau, rồi ra về gọn gàng. Ở lại quá lâu làm con vật càng bám bạn và khó làm quen nhà mới.
Nếu tới nơi mà thấy khác hẳn những gì được kể, chẳng hạn nhà đã có sẵn chuồng nhốt nhiều con, hay người chăm chính không có mặt mà chỉ có người lạ, bạn hoàn toàn có quyền xin lỗi và mang con vật về. Một buổi đi lại uổng công không đáng gì so với số phận con vật.
Câu hỏi thường gặp
Có nên đòi xem căn cước của người muốn nhận chó mèo không?
Có thể đề nghị xem để biết đúng họ tên và nơi ở, nhưng không cần chụp lại hay giữ giấy tờ. Ghi họ tên, địa chỉ vào thoả thuận trao lại là đủ. Người từ chối cung cấp bất kỳ thông tin nào về danh tính là dấu hiệu nên dừng.
Người nhận ở tỉnh khác thì kiểm tra thế nào?
Gọi video xem nơi ở, nhờ người quen ở cùng tỉnh thành ghé qua nếu có, và chỉ giao khi bạn hoặc người tin cậy đưa con vật tới tận nhà. Tránh gửi con vật qua xe khách cho người chưa từng gặp mặt.
Có nên đến nhà người nhận sau khi đã giao chó mèo không?
Nên thoả thuận trước rằng người nhận gửi ảnh, video vài lần trong ba tháng đầu, và bạn có thể ghé thăm một lần nếu họ đồng ý. Không nên tới bất ngờ hay đòi kiểm tra thường xuyên, vì con vật đã thuộc về gia đình mới.
Làm sao nhận ra người thu mua chó mèo giả làm người nhận nuôi?
Họ thường vội, muốn nhận ngay, hẹn ở ngoài đường, không cho biết nhà, hỏi về cân nặng hoặc muốn nhận nhiều con, và từ chối ký thoả thuận. Cách phòng chắc nhất là chỉ giao tại nhà người nhận và giữ liên lạc sau khi giao.
Chỉ có một người hỏi nhận nhưng mình thấy chưa yên tâm thì có nên giao không?
Không nên giao chỉ vì đó là người duy nhất. Hãy kéo dài thời gian đăng tin, nhờ thêm người chia sẻ, hoặc tạm gửi con vật cho nhà tạm quen. Trao chậm vài tuần ít hại hơn giao cho người không phù hợp.