Cách phòng chó mèo đi lạc tốt nhất là xếp nhiều lớp bảo vệ chồng lên nhau: lối ra trong nhà được bịt kín, con vật đeo thẻ tên có cách liên lạc để ai nhặt được cũng gọi ngay, được cấy chip và đăng ký thông tin chủ để chứng minh sở hữu khi vòng cổ mất, cộng thêm một bộ ảnh nhận dạng luôn sẵn trong điện thoại. Không lớp nào đủ một mình; thẻ tên rơi được, chip cần máy quét, cổng có lúc quên đóng.
Bài này đi từng lớp: thẻ tên ghi gì và chọn loại nào, vòng cổ cho chó khác cho mèo thế nào, cấy chip là việc gì và nên hỏi thú y những gì, thiết bị định vị có cần không, cùng mấy thói quen nhỏ trong nhà giúp con vật khó đi lạc hơn và dễ tìm về hơn.
Thẻ tên: lớp bảo vệ rẻ và nhanh nhất
Người nhặt được con vật hiếm khi có máy quét chip trong tay, nhưng ai cũng đọc được thẻ tên. Một tấm thẻ đúng cách có thể đưa con vật về trong vài giờ thay vì vài tuần. Ghi gì lên thẻ:
- Cách liên lạc của chủ là thứ quan trọng nhất. Nếu thẻ đủ chỗ, ghi hai cách liên lạc của hai người trong nhà, phòng khi một người không nghe máy.
- Một dòng ngắn như "đang được tìm" hoặc "xin gọi chủ" để người nhặt hiểu con vật có nhà, không phải bị bỏ rơi.
- Thông tin sức khoẻ thiết yếu nếu có, ví dụ "cần thuốc hằng ngày", để người nhặt biết cần liên lạc gấp.
- Tên con vật: tuỳ nhà. Có người ghi để người nhặt gọi tên cho con vật bớt sợ. Có người không ghi vì lo kẻ xấu gọi tên dụ đi hoặc dùng tên để nhận vơ; nếu không ghi, giữ tên làm câu hỏi xác minh.
Chọn thẻ khắc chìm hoặc thẻ kim loại khắc laser, chữ to rõ, không bị mòn sau vài tháng cọ xát. Thẻ in giấy ép nhựa nhanh bong. Định kỳ lau thẻ và kiểm tra chữ còn đọc được không, nhất là sau khi chó hay tắm, hay lăn lộn ngoài sân. Đổi số liên lạc thì nhớ làm thẻ mới ngay, thẻ ghi số cũ còn tệ hơn không có thẻ.
Vòng cổ cho chó và mèo khác nhau thế nào
Vòng cổ là nơi gắn thẻ tên, nhưng chọn sai vòng có thể gây nguy hiểm. Chó và mèo cần hai kiểu khác nhau:
| Tiêu chí | Với chó | Với mèo |
|---|---|---|
| Loại khoá | Khoá chắc, không tự bung, vì vòng cổ còn dùng để móc dây dắt | Khoá tự bung khi bị kéo mạnh, phòng mèo leo trèo vướng cành cây, song cửa mà bị siết cổ |
| Độ vừa | Luồn vừa hai ngón tay giữa vòng và cổ | Luồn vừa một đến hai ngón tay, đủ chặt để không tuột qua đầu khi đang đeo bình thường |
| Chất liệu | Vải dù, da mềm, có vòng kim loại chắc để móc thẻ | Vải mềm, nhẹ, phản quang nếu mèo hay ra sân lúc tối |
| Kiểm tra | Mỗi tuần xem vòng có sờn, có chật hơn do chó lớn | Mỗi tuần xem vòng có hằn lông, có bị mèo cào lỏng khoá |
| Lưu ý thêm | Chó con lớn nhanh, nới vòng thường xuyên | Vì vòng tự bung có thể rơi mất, chip càng quan trọng với mèo |
Vòng cổ có chuông với mèo là tuỳ con: có con quen ngay, có con căng thẳng vì tiếng chuông sát tai. Không bắt buộc. Với chó lớn khoẻ hay giật dây, nhiều người dùng thêm yếm đeo ngực khi dắt đi dạo, còn vòng cổ chỉ để giữ thẻ tên, giảm nguy cơ sổng khi chó giãy tuột đầu khỏi vòng.
Cấy chip: việc gì, ai làm và nên hỏi gì
Cấy chip là việc bác sĩ thú y dùng một kim chuyên dụng đưa vi mạch nhỏ cỡ hạt gạo vào dưới da, thường ở khoảng giữa hai bả vai. Thao tác nhanh, tương tự một mũi tiêm. Mức độ khó chịu, có cần làm gì thêm, nên cấy lúc mấy tháng tuổi hay có thể cấy cùng lúc triệt sản, là những điều bác sĩ thú y sẽ tư vấn theo từng con. Đừng tự mua chip trên mạng về cấy ở nhà.
Điều nhiều chủ nuôi bỏ sót là câu hỏi sau khi cấy. Trước khi rời phòng khám, nên hỏi: dãy số chip là bao nhiêu, xin giấy ghi rõ số; thông tin chủ được ghi vào đâu, sổ của phòng khám hay một cơ sở dữ liệu có thể tra cứu rộng hơn; ai được tra cứu; khi đổi số liên lạc hay chuyển nhà thì báo cập nhật thế nào. Chip mà không có thông tin chủ đi kèm thì gần như chỉ là một dãy số vô danh.
Sau khi cấy, nhờ bác sĩ quét thử ngay để chắc chip đọc được, và mỗi lần đi khám định kỳ thì nhờ quét lại. Lưu dãy số trong điện thoại và chụp giấy chứng nhận cấy chip để lúc cần là có. Khi trao con vật cho người khác, nhớ chuyển cả thông tin chip và báo nơi đăng ký đổi chủ.
Một số trường hợp như đưa thú cưng ra nước ngoài còn có yêu cầu riêng về loại chip và thời điểm cấy so với tiêm phòng dại. Nếu có kế hoạch đó, nói trước với thú y để chọn đúng loại.
Thiết bị định vị: khi nào đáng dùng
Thiết bị định vị khác chip. Định vị là một khối nhỏ gắn vào vòng cổ, có pin, dùng sóng điện thoại hoặc vệ tinh để báo vị trí lên ứng dụng. Chip cấy không làm được việc này.
Hợp với chó hay chạy rông, chó đi trại, chó vùng quê rộng. Con vật hay ra ngoài, khu vực rộng, hoặc từng đi lạc nhiều lần thì định vị giúp tìm nhanh hơn.
Ít hợp với mèo nhỏ. Thiết bị có trọng lượng, cần vòng cổ chắc, trong khi mèo nên đeo vòng tự bung. Nhiều nhà nuôi mèo trong nhà thì ưu tiên bịt lối ra hơn.
Pin và sóng là điểm yếu. Hết pin hoặc mất sóng trong hầm, gầm cầu thang là thiết bị vô dụng. Sạc đều, kiểm tra trước khi cho con vật ra ngoài.
Không thay được thẻ tên và chip. Kẻ trộm tháo vòng cổ là định vị mất. Thẻ tên giúp người tốt bụng gọi chủ, chip giúp chứng minh sở hữu. Định vị chỉ là lớp thêm.
Thói quen trong nhà giúp con vật khó đi lạc hơn
Phần lớn chó mèo đi lạc vì một khe hở rất đời thường. Mấy thói quen dưới đây không tốn tiền mà bịt được nhiều lối nhất:
- Quy ước cửa trong nhà. Ai ra vào cũng nhìn xem con vật ở đâu trước khi mở cổng. Nhà có trẻ nhỏ thì dặn kỹ và kiểm tra lại.
- Nhốt tạm khi có khách, thợ, người giao hàng. Đưa con vật vào một phòng đóng cửa trong lúc cửa chính mở lâu.
- Dạy chó tới khi được gọi. Tập trong nhà, ngoài sân có rào, thưởng mỗi lần chó tới. Một con chó biết quay về khi nghe gọi giảm hẳn nguy cơ chạy mất khi sổng dây.
- Cẩn thận ngày lễ, ngày mưa bão. Pháo, sấm, tiếng ồn lớn khiến nhiều con hoảng chạy. Giữ con vật trong phòng kín, đóng cửa sổ.
- Kiểm tra rào, cổng định kỳ. Lỗ hổng dưới cổng, khe hàng rào bị gỉ, chỗ tường thấp có bậc để nhảy.
- Cập nhật bộ ảnh nhận dạng. Vài tháng chụp lại ảnh đứng ngang, ảnh mặt và ảnh đặc điểm riêng, lưu thành thư mục riêng.
Nhiều chủ chó mèo chỉ nghĩ tới chuyện phòng sau lần đầu con vật đi lạc. Làm trước một lần, mất vài giờ, là đỡ được những đêm thức trắng đi tìm.
Chó mèo vừa nhận nuôi từ nhóm cứu hộ: vài tuần đầu cần chặt hơn
Con vật vừa được nhận nuôi là nhóm có nguy cơ sổng cao nhất. Nó chưa coi nhà mới là nhà, chưa gắn bó với người mới, và nhiều con mang theo nỗi sợ từ quá khứ: sợ tiếng động, sợ người lạ, sợ bị nhốt. Một cánh cửa mở hé trong tuần đầu có thể là lối chạy mà con vật lao ra không suy nghĩ, rồi không biết đường quay về vì chưa từng đi quanh khu này lần nào.
Khi nhận nuôi, hỏi nhóm cứu hộ con vật đã được cấy chip chưa, số chip là bao nhiêu và thông tin trên chip hiện đang đứng tên ai. Nhiều nhóm đăng ký chip theo tên nhóm cho tới khi trao hẳn, nên cần thống nhất cách chuyển sang tên chủ mới, hoặc ít nhất để nhóm lưu cách liên lạc của bạn. Đeo thẻ tên ghi cách liên lạc mới ngay từ ngày đầu, đừng chờ con vật quen nhà.
Trong vài tuần đầu, dắt chó bằng cả yếm và vòng cổ, móc dây vào yếm; giữ mèo trong một phòng có cửa đóng trước khi cho đi khắp nhà. Nếu con vật vẫn sổng, báo ngay cho nhóm cứu hộ đã trao: họ có ảnh, hồ sơ và thường có mạng lưới tình nguyện viên giúp tìm. Nhiều nhóm còn biết con vật hay chạy về đâu, vì có con tìm đường về nhà tạm cũ.
Khi chuyển nhà, đi xa, gửi con vật: những lúc dễ lạc nhất
Thời điểm con vật dễ đi lạc nhất không phải ngày thường mà là những ngày đảo lộn: chuyển nhà, sửa nhà, đi du lịch mang theo, gửi con vật cho người khác trông. Cửa mở liên tục, người lạ ra vào, con vật căng thẳng vì mọi thứ thay đổi. Trong những ngày đó, nhốt con vật ở một phòng yên tĩnh có biển nhắc "không mở cửa" dán phía trong, hoặc gửi tạm ở nơi quen biết.
Chuyển tới nhà mới, việc đầu tiên là đổi thẻ tên nếu đổi số, cập nhật thông tin chip nếu có địa chỉ, và giữ con vật trong nhà vài tuần cho quen trước khi cho ra sân. Mèo đặc biệt cần thời gian này vì chúng gắn với chỗ ở hơn chó.
Khi gửi con vật cho người khác trông, đưa kèm dây dắt, thẻ tên còn mới, bản chụp sổ tiêm, số chip và dặn rõ những thói quen dễ sổng của con vật: hay lao ra cửa, sợ sấm, biết mở cửa lưới. Người trông giữ hiểu rõ thì cẩn thận hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Thẻ tên cho chó mèo nên ghi những gì?
Quan trọng nhất là cách liên lạc của chủ, nếu đủ chỗ thì ghi hai người. Có thể thêm một dòng ngắn cho biết con vật có nhà, và thông tin sức khoẻ thiết yếu. Ghi tên con vật hay không là tuỳ mỗi nhà, có cân nhắc về an toàn.
Cấy chip cho chó mèo có đau không?
Cấy chip là một thao tác nhanh tương tự một mũi tiêm dưới da, do bác sĩ thú y thực hiện. Mức độ khó chịu tuỳ từng con và bác sĩ sẽ tư vấn thời điểm phù hợp. Không nên tự mua chip về cấy ở nhà.
Đã gắn chip rồi có cần thẻ tên nữa không?
Vẫn cần. Người nhặt được thường không có máy quét chip nhưng đọc được thẻ tên ngay. Chip lại giúp khi vòng cổ rơi mất hoặc bị tháo. Hai thứ bổ sung cho nhau, không thay thế nhau.
Mèo có nên đeo vòng cổ không?
Có thể, nhưng nên dùng loại khoá tự bung khi bị kéo mạnh để mèo không bị siết cổ khi leo trèo vướng. Vì vòng tự bung có thể rơi mất, mèo càng nên được cấy chip và đăng ký thông tin chủ.
Có nên mua thiết bị định vị cho chó không?
Định vị hữu ích với chó hay chạy rông, khu vực rộng hoặc từng đi lạc nhiều lần. Nó cần sạc pin, cần sóng và có thể bị tháo cùng vòng cổ, nên chỉ là lớp thêm bên cạnh thẻ tên, chip và việc giữ cổng kín.
Sau khi cấy chip cần làm gì để chip có ích?
Xin giấy ghi số chip, hỏi rõ thông tin chủ được đăng ký ở đâu và ai tra cứu được, cập nhật khi đổi số liên lạc hay chuyển nhà. Mỗi lần đi khám nhờ quét lại để chắc chip vẫn đọc được.