Phát hiện một con mèo hoang đẻ trong nhà kho hay trên gác mái, việc nhân đạo và thực tế nhất thường là để mèo mẹ nuôi con yên ổn thêm vài tuần, rồi khi mèo con đủ lớn thì chuyển cả ổ, tìm nhà cho mèo con và đưa mèo mẹ đi triệt sản. Đuổi mèo mẹ đi hoặc bê ổ ra ngoài ngay lúc mèo con còn đỏ hỏn gần như chắc chắn khiến cả lứa chết, và mèo mẹ sẽ quay lại đẻ tiếp ở chỗ khác.
Bài này đi qua các tình huống hay gặp: ổ ở chỗ chấp nhận được trong vài tuần, ổ ở chỗ nguy hiểm phải chuyển, mèo mẹ bỏ đi, mèo con bắt đầu chạy lung tung. Mọi việc liên quan đến sức khoẻ của mèo mẹ và mèo con, như ốm yếu, không bú, có dấu hiệu bất thường, đều cần hỏi bác sĩ thú y.
Đừng vội: vì sao những tuần đầu nên để mèo mẹ yên
Phản xạ đầu tiên của nhiều người khi thấy một ổ mèo con trong nhà kho là bê thùng ra ngoài hoặc đuổi mèo mẹ đi. Nhưng trong vài tuần đầu đời, mèo con hoàn toàn phụ thuộc vào mẹ: bú sữa, được giữ ấm, được mẹ liếm để đi vệ sinh. Không có mẹ, chúng cần người chăm gần như suốt ngày đêm, và kể cả khi được chăm kỹ, mèo con mồ côi vẫn yếu hơn nhiều.
Mèo mẹ hoang khi bị làm phiền thường tha con đi chỗ khác, có khi tới nơi nguy hiểm hơn như khe tường, mái tôn nóng, gầm xe. Nó cũng có thể bỏ lại con yếu nhất. Vì vậy, nếu ổ đang ở chỗ chấp nhận được, như góc kho ít người qua lại, dưới gầm tủ trên gác, việc tốt nhất là để nguyên, hạn chế ra vào, giữ trẻ con và chó tránh xa.
Bạn có thể giúp mèo mẹ bằng cách đặt một bát nước và chút thức ăn ở một khoảng cách vừa phải từ ổ, không sát quá khiến nó lo sợ. Mèo mẹ được ăn đủ sẽ có sữa tốt hơn và ít phải rời ổ đi kiếm ăn. Đừng thò tay bế mèo con, đừng chiếu đèn liên tục vào ổ, đừng chụp ảnh gần. Quan sát từ xa vài lần mỗi ngày là đủ.
Khi nào phải chuyển ổ ngay
Ổ ở chỗ nguy hiểm. Trong khoang máy xe, trong máy giặt, ống thông gió, trên mái tôn nắng gắt, cạnh dây điện hở, nơi có hoá chất hay dụng cụ dễ đổ. Những chỗ này không thể chờ vài tuần, cần chuyển cả ổ sớm.
Có người hoặc vật nuôi đe doạ. Nhà có chó lớn hay đuổi mèo, có người trong nhà nhất định không chấp nhận, hay khu vực sắp được sửa chữa, phá dỡ. Chuyển sớm và có kế hoạch tốt hơn để sự việc tự diễn ra.
Thời tiết xấu đi. Ổ ở chỗ dột mưa, gió lùa trong mùa lạnh, hoặc ngập khi có triều cường. Mèo con rất nhỏ không giữ được nhiệt và có thể chết nhanh vì lạnh, ướt.
Cách chuyển an toàn. Chuẩn bị một thùng các-tông khô lót khăn cũ, có một lối ra vào, đặt ở chỗ kín gần đó. Dùng găng tay, nhẹ nhàng nhấc từng mèo con vào thùng, rồi đặt thùng ở vị trí mới gần chỗ cũ nhất có thể. Mèo mẹ thường theo tiếng kêu của con. Nếu mèo mẹ quá dữ, đừng cố bắt nó; chuyển con trước và quan sát từ xa xem mẹ có tới không.
Mèo mẹ có thật sự bỏ ổ không
Nhiều người lo khi thấy ổ mèo con không có mẹ bên cạnh. Thực ra mèo mẹ thường rời ổ một lúc để đi ăn, đi vệ sinh, có khi vài giờ. Mèo con nằm cuộn tròn yên lặng, ấm áp, bụng tròn thì gần như chắc là mẹ vẫn đang chăm. Đừng vội bế đi, vì nếu mẹ quay lại không thấy con, cả lứa mất cơ hội được nuôi bằng sữa mẹ.
Cách kiểm tra: quan sát từ xa trong vài giờ, có thể rắc một ít bột mịn quanh ổ để xem có dấu chân mèo lớn quay lại không. Dấu hiệu mèo con đang gặp nguy là kêu liên tục, lạnh, bò lung tung ra khỏi ổ, bụng lép, trông bẩn và yếu dần. Khi thấy những dấu hiệu này và mẹ không quay lại sau một thời gian dài, mèo con cần được người chăm và đưa tới thú y sớm để được đánh giá.
Nuôi mèo con mồ côi là một việc chăm sóc khó, đòi hỏi sữa dành riêng cho thú con, giữ ấm và nhiều cữ bú trong ngày đêm. Mục nuôi bộ chó mèo con mồ côi của trang có những bài hướng dẫn chi tiết. Nếu bạn không thể chăm, hãy liên hệ một nhóm cứu hộ có nhà tạm quen với việc này càng sớm càng tốt.
Kế hoạch từ khi mèo con được khoảng bốn tuần tới lúc có nhà
Khi mèo con đã mở mắt, bắt đầu đi chập chững và tò mò, là lúc chuẩn bị cho bước tiếp theo. Một trình tự hay dùng:
- Bắt đầu cho mèo con làm quen với người: ngồi gần ổ, nói chuyện nhẹ, để chúng tự bò lại gần, đưa tay cho ngửi. Đây là giai đoạn mèo con dễ thuần nhất.
- Khi mèo con bắt đầu ăn được thức ăn mềm theo hướng dẫn của thú y, có thể đưa cả ổ vào một chỗ dễ quản lý hơn như một phòng nhỏ hay chuồng lớn.
- Đưa mèo con đi thú y khám tổng quát khi đủ tuổi theo lời khuyên của bác sĩ, hỏi lịch tẩy giun và tiêm phòng.
- Chụp ảnh đẹp, viết giới thiệu trung thực từng con, tìm người nhận nuôi qua người quen hoặc nhóm cứu hộ, ưu tiên người cam kết triệt sản khi mèo đủ tuổi.
- Khi mèo con đã cai sữa và có nhà, bắt mèo mẹ đi triệt sản và tiêm phòng. Nếu mèo mẹ đủ thân người, có thể tìm nhà cho nó; nếu là mèo hoang thật sự, thả lại chỗ quen sau khi hồi phục.
- Bịt những lối vào nhà kho, gác mái mà mèo đã dùng, để mùa sau không có lứa mới, nhưng chỉ bịt khi chắc chắn bên trong không còn con nào.
Bước triệt sản mèo mẹ là bước hay bị quên nhất, và cũng là bước quyết định. Một mèo mẹ chưa triệt sản sẽ quay lại đẻ tiếp, có khi chỉ vài tháng sau, và bạn lại bắt đầu từ đầu.
Những việc không nên làm khi gặp ổ mèo hoang trong nhà
Một số phản xạ tự nhiên lại gây hại nhiều nhất:
- Bê thùng mèo con ra để ngoài đường hay bãi rác với hy vọng mẹ sẽ tìm thấy.
- Bịt lối ra vào nhà kho khi mèo mẹ đang ở ngoài, nhốt mèo con bên trong không ai nuôi.
- Cho mèo con uống sữa bò khi thấy chúng kêu, khiến chúng tiêu chảy và yếu đi nhanh.
- Tách mèo con khỏi mẹ quá sớm chỉ vì muốn tìm nhà nhanh.
- Bế mèo con ra khoe, để trẻ nhỏ cầm nắm, làm mèo mẹ hoảng và tha con đi.
- Thả mèo con tách mẹ ra chợ hay trước cửa chùa với hy vọng có người nhặt.
Khi không chắc nên làm gì, phương án an toàn là quan sát từ xa, giữ yên, và hỏi một nhóm cứu hộ hoặc bác sĩ thú y. Vài giờ chờ đợi để hỏi ý kiến thường không làm hại ai, còn một quyết định vội vàng có thể làm mất cả lứa.
Nhà có trẻ nhỏ, người già hoặc người dị ứng khi có ổ mèo trong nhà
Một ổ mèo hoang trong nhà kho là chuyện cảm động với người thương động vật, nhưng có thể là nỗi lo thật với những người khác trong nhà. Trẻ nhỏ tò mò sẽ muốn bế mèo con, và mèo mẹ đang nuôi con có thể cào, cắn rất nhanh để bảo vệ ổ. Hãy nói với trẻ rằng đây là nhà của mèo mẹ, chỉ đứng nhìn từ xa cùng người lớn, và khoá cửa kho nếu trẻ còn quá nhỏ để hiểu.
Người già trong nhà có thể lo về vệ sinh, mùi, hoặc đơn giản là không quen có mèo. Người bị dị ứng lông mèo hay hen suyễn thì có lý do sức khoẻ để tránh xa. Trong vài tuần chờ mèo con lớn, hãy giữ khu vực ổ tách biệt, không mang khăn lót ổ vào nhà, rửa tay sau khi đặt thức ăn và dọn dẹp.
Nói chuyện thẳng với cả nhà về kế hoạch: ổ ở lại bao lâu, ai lo cho ăn, khi nào mèo con đi nhà mới, khi nào mèo mẹ đi triệt sản. Một mốc thời gian rõ ràng giúp những người không thích mèo dễ chấp nhận hơn nhiều so với một ổ mèo không biết bao giờ mới đi. Nếu trong nhà có người bị mèo cào hoặc cắn chảy máu, rửa kỹ vết thương với xà phòng dưới vòi nước rồi tới cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng.
Phòng lứa sau: biến nhà kho thành chỗ mèo không muốn đẻ
Mèo mẹ chọn chỗ đẻ là nơi kín, khô, yên tĩnh, ít người, có lối thoát. Nhà kho đầy thùng các-tông, gác mái với đống vải cũ, gầm cầu thang chất đồ là những chỗ lý tưởng. Sau khi lứa mèo con đã có nhà và mèo mẹ đã triệt sản, hãy dọn dẹp lại: xếp thùng gọn, bọc kín vải cũ, bịt những lỗ thông gió, khe mái, cửa sổ vỡ mà mèo có thể chui vào.
Nếu trong xóm còn nhiều mèo cái chưa triệt sản, khả năng có lứa mới ở chỗ khác vẫn cao. Đây là lúc nối với người cho ăn trong khu hoặc nhóm cứu hộ gần nhất để lên kế hoạch triệt sản cho cả đàn, thay vì chỉ giải quyết từng ổ một mỗi khi phát hiện.
Một điều nhỏ mà hữu ích: ghi lại thời gian bạn phát hiện ổ, số mèo con, việc đã làm, và báo lại cho những người trong nhà, trong xóm. Lần sau, ai phát hiện ổ mới cũng biết nên làm gì và gọi ai, thay vì mỗi người một phản ứng.
Câu hỏi thường gặp
Mèo hoang đẻ trong nhà kho thì có nên đuổi đi ngay không?
Không nên nếu ổ ở chỗ an toàn. Đuổi mèo mẹ hoặc bê ổ đi khi mèo con còn rất nhỏ thường khiến cả lứa chết. Để mẹ nuôi con vài tuần, rồi tìm nhà cho mèo con và triệt sản cho mẹ là cách nhân đạo và hiệu quả hơn.
Đụng tay vào mèo con thì mèo mẹ có bỏ con không?
Mèo mẹ thường không bỏ con chỉ vì có mùi người, nhưng việc bị làm phiền nhiều có thể khiến nó tha con đi chỗ khác. Chỉ chạm vào mèo con khi thật cần, như chuyển ổ khỏi chỗ nguy hiểm, và dùng găng tay.
Thấy ổ mèo con không có mẹ thì có phải bị bỏ rơi không?
Chưa chắc. Mèo mẹ thường rời ổ vài giờ để đi ăn. Hãy quan sát từ xa một thời gian. Nếu mèo con kêu liên tục, lạnh, gầy yếu và mẹ không quay lại, cần người chăm và đưa tới thú y sớm.
Khi nào mèo con có thể tách khỏi mẹ để đi nhà mới?
Mèo con thường cần ở với mẹ tới khi đã cai sữa và ăn được thức ăn mềm, thường là vài tuần tuổi trở lên. Thời điểm cụ thể nên hỏi bác sĩ thú y, vì tách quá sớm khiến mèo con yếu và khó dạy hơn.
Mèo mẹ hoang có thuần được để nhận nuôi không?
Tuỳ con. Có mèo mẹ vốn là mèo nhà bị bỏ rơi nên vẫn thân người và có thể tìm nhà. Mèo hoang thật sự sợ người thì nên triệt sản, tiêm phòng rồi thả lại chỗ quen để nó sống ổn định.
Làm sao để mèo hoang không đẻ trong nhà kho nữa?
Triệt sản mèo cái trong khu là gốc rễ. Song song, dọn gọn nhà kho, bọc kín vải cũ, bịt những lỗ và khe mèo hay chui vào, nhưng chỉ bịt khi chắc chắn bên trong không còn con nào.