Buồn khi chia tay con vật mình làm nhà tạm là chuyện bình thường, gần như nhà tạm nào cũng trải qua, và nó cho thấy bạn đã làm tốt phần việc của mình. Cách nhẹ lòng không phải là cố đừng gắn bó, mà là nhớ từ đầu rằng mình là một chặng trên đường đi của con vật, chuẩn bị cho ngày trao đi từ sớm, tham gia vào việc chọn chủ mới, và có một nếp riêng để khép lại mỗi lần chia tay.
Nhiều người ngại làm nhà tạm chính vì sợ cảm giác này. Nhiều người khác làm một lần rồi giữ luôn con vật vì không nỡ trao, và cũng có người giữ luôn rồi không làm nhà tạm được nữa vì nhà đã đủ chỗ. Không có lựa chọn nào sai, nhưng nên chọn khi đã nghĩ kỹ. Bài này đi qua những cảm xúc hay gặp và những việc cụ thể giúp mỗi lần chia tay bớt nặng nề.
Vì sao chia tay lại khó đến vậy
Với con vật cứu hộ, nhà tạm thường là người đầu tiên nó tin. Bạn là người thấy nó run rẩy trong góc ngày đầu, là người nó dám ăn trước mặt, dám nằm ngửa bụng cho gãi. Sự gắn bó ấy không đến từ việc chăm sóc thông thường mà từ việc cùng nhau đi qua một đoạn khó. Mất đi mối liên hệ đó, dù biết là vì điều tốt cho con vật, vẫn để lại một khoảng trống thật.
Thêm vào đó là nỗi lo. Chủ mới có kiên nhẫn như mình không, có hiểu con mèo này sợ tiếng máy sấy không, có biết con chó này cần đi dạo trước khi ngủ không. Nhà tạm biết những chi tiết mà không hồ sơ nào ghi hết, và việc phải giao những chi tiết đó cho người khác khiến nhiều người thấy bất an hơn là buồn.
Gọi đúng tên cảm xúc giúp ích nhiều. Có khi đó là buồn, có khi là lo, có khi là cảm giác có lỗi vì đã để con vật đi. Mỗi thứ có cách đỡ riêng, và cả ba đều là phản ứng bình thường của một người đã chăm con vật tử tế.
Chuẩn bị tinh thần từ ngày đầu, không phải ngày cuối
Nhắc mình về vai trò. Nhiều nhà tạm có thói quen gọi con vật bằng tên nhóm đặt chứ không đặt tên riêng, hoặc nói to mỗi ngày một câu kiểu "nhà mình là nhà tạm của em". Nghe có vẻ trẻ con, nhưng nó giữ cho đầu óc nhớ rằng đây là một chặng.
Nghĩ tới con vật tiếp theo. Mỗi con vật rời nhà tạm để có nhà mãi mãi là một chỗ trống cho con vật khác đang chờ ở trạm hay ngoài đường. Nhiều nhà tạm lâu năm nói đây là ý nghĩ giúp họ nhẹ lòng nhất.
Quyết sớm có muốn giữ lại không. Nếu bạn nghiêm túc muốn nhận nuôi luôn, nói với nhóm sớm, trước khi có người khác nộp đơn. Để tới lúc đã có gia đình được chọn mới nói thì khó cho tất cả mọi người.
Ghi lại những điều mình biết. Từ tuần đầu, giữ một mục ghi chú về thói quen, nỗi sợ, món thích của con vật. Đến ngày trao đi, bạn có sẵn một bản giao lại cho chủ mới, và cảm giác mình đã truyền lại được những gì cần truyền.
Tham gia vào việc chọn chủ mới
Một phần lớn nỗi lo khi chia tay đến từ việc không biết ai sẽ nhận con vật. Phần lớn nhóm cứu hộ coi trọng ý kiến của nhà tạm, vì nhà tạm biết con vật hợp với kiểu nhà nào. Bạn có thể đề nghị được đọc đơn của những người quan tâm, được có mặt khi họ tới gặp con vật, được nói thẳng điều mình thấy chưa ổn.
Khi gặp người muốn nhận nuôi, hãy kể thật về con vật, cả điểm dễ thương lẫn điểm khó. Con mèo này cào ghế, con chó này sủa khi nghe tiếng chuông cửa, nó cần vài tuần mới chịu cho người lạ chạm vào. Người nhận nuôi biết trước sẽ chuẩn bị tốt hơn, và khả năng con vật bị trả lại giảm đi rất nhiều.
Tuy vậy, quyết định cuối cùng thuộc về nhóm. Có khi nhóm chọn một gia đình mà bạn còn băn khoăn. Hãy nói rõ băn khoăn đó và lý do, rồi tin vào quy trình của nhóm nếu họ đã cân nhắc. Không có gia đình hoàn hảo, chỉ có gia đình phù hợp đủ tốt và chịu học.
Ngày trao đi: làm thế nào cho êm
Ngày chia tay nên được chuẩn bị như một việc có trình tự, để cảm xúc không làm rối những thứ thiết thực:
- Chuẩn bị một túi đồ đi theo: chiếc khăn quen mùi, món đồ chơi con vật thích, một ít thức ăn đang dùng để chủ mới đổi dần.
- Viết sẵn một trang giao lại: giờ ăn, loại thức ăn, thói quen vệ sinh, những thứ làm con vật sợ, cách dỗ khi nó hoảng.
- Giữ buổi sáng hôm đó bình thường: cho ăn, đi dạo như mọi ngày, tránh ôm ấp quá mức khiến con vật cũng căng thẳng theo.
- Lúc trao, nói chuyện ngắn gọn với chủ mới, đưa túi đồ, trang giao lại, rồi chào con vật bằng giọng bình thường.
- Không nán lại quá lâu. Con vật thường bình tĩnh hơn khi người quen rời đi gọn gàng thay vì chần chừ, quay lại mấy lần.
Nếu thấy mình không giữ được bình tĩnh, có thể nhờ một người khác trong nhóm đưa con vật đi. Không ai trách nhà tạm vì không đủ sức đứng ở cửa nhìn theo.
Những ngày sau khi con vật đã đi
Cho phép mình buồn. Nhà vắng đi một tiếng chân, một tiếng kêu đòi ăn. Buồn vài ngày là chuyện tự nhiên, không cần cố gạt đi hay giấu người nhà.
Hỏi thăm qua nhóm. Nhiều nhóm theo dõi con vật sau khi nhận nuôi và sẵn lòng chuyển cho nhà tạm vài tấm ảnh. Hỏi một lần là đủ, không nên liên tục hỏi chủ mới, vì họ cũng cần thời gian làm quen.
Dọn dẹp như một nghi thức. Giặt khăn, lau chuồng, cất đồ chơi. Nhiều nhà tạm thấy việc dọn chỗ cho con vật tiếp theo giúp họ khép lại chặng vừa qua.
Nghỉ nếu cần. Không bắt buộc phải nhận con mới ngay tuần sau. Nói với nhóm khoảng thời gian mình muốn nghỉ, và quay lại khi thấy sẵn sàng.
Nhìn lại cả quá trình. Viết vài dòng cho riêng mình: con vật đã đến trong tình trạng nào, rời đi ra sao. Đọc lại sau vài tháng, bạn sẽ thấy mình đã làm được nhiều hơn mình nghĩ.
Cảm giác có lỗi và nỗi lo con vật không hiểu
Nhiều nhà tạm kể rằng điều làm họ day dứt nhất không phải nỗi nhớ mà là ý nghĩ con vật sẽ thấy mình bị bỏ rơi thêm một lần nữa. Ý nghĩ này dễ hiểu, nhưng thực tế con vật thường thích nghi nhanh hơn người nghĩ, nhất là khi chủ mới được chuẩn bị tốt. Chính những gì nhà tạm đã làm, như tập cho con vật tin người, quen nếp ăn ngủ, quen tiếng động trong nhà, là thứ giúp nó đi qua lần đổi chỗ này dễ hơn những lần trước.
Có khi cảm giác có lỗi đến từ chỗ khác: mình đã không đủ thời gian, đã có lúc cáu với nó, đã không giữ lại được. Hãy nhìn lại thật công bằng. Con vật đến nhà bạn trong tình trạng nào, rời đi trong tình trạng nào. Nếu nó khoẻ hơn, bình tĩnh hơn, dạn người hơn, thì bạn đã làm xong phần việc mà không ai khác làm thay được.
Nói ra những suy nghĩ này với một người trong nhóm cũng giúp ích. Gần như ai làm nhà tạm lâu đều từng có cảm giác tương tự, và nghe người khác kể cách họ đi qua thường nhẹ lòng hơn tự mình gặm nhấm.
Khi nào nên dừng làm nhà tạm một thời gian
Chia tay buồn là bình thường, nhưng có những dấu hiệu cho thấy bạn cần nghỉ dài hơn một vài tuần trước khi nhận ca tiếp:
- Bạn bắt đầu né không muốn gắn bó với con vật mới, chăm cho xong việc mà không còn vui.
- Mỗi lần nhóm nhắn có ca mới, bạn thấy nặng nề hơn là háo hức.
- Nỗi buồn từ lần chia tay trước vẫn còn nguyên sau nhiều tuần, ảnh hưởng tới giấc ngủ, công việc.
- Người trong nhà bắt đầu phàn nàn rằng bạn buồn bã sau mỗi lần trao con vật đi.
- Bạn thấy mình nhận ca chỉ vì ngại từ chối nhóm.
Nghỉ không có nghĩa là bỏ. Trong thời gian nghỉ, bạn vẫn có thể góp sức bằng những việc ít gắn bó hơn như chở con vật đi khám, viết hồ sơ, chụp ảnh. Khi đã sẵn sàng, quay lại làm nhà tạm với tâm thế nhẹ nhàng hơn.
Khi chủ mới trả con vật lại
Đôi khi con vật quay lại, vì chủ mới không hợp, vì hoàn cảnh nhà họ thay đổi, hay vì con vật có hành vi họ không xử lý được. Với nhà tạm, chuyện này khiến cảm xúc lẫn lộn: vui vì gặp lại, lo vì con vật lại phải đổi chỗ, và có khi giận chủ mới.
Nên nhớ rằng một quy trình nhận nuôi tử tế luôn có lối cho con vật quay về thay vì bị bỏ rơi, và việc nó quay về nhà tạm là quy trình đang chạy đúng. Hỏi nhóm thật kỹ chuyện gì đã xảy ra, ghi lại những điều mới biết thêm về con vật, để lần tìm nhà tiếp theo chọn đúng hơn.
Nếu sau lần quay lại bạn thấy mình muốn nhận nuôi luôn, đó là lúc tốt để nghĩ nghiêm túc. Nhưng đừng quyết chỉ vì cảm giác có lỗi. Một con vật cần một mái nhà lâu dài được chọn bằng cả lý trí, không chỉ bằng thương cảm.
Câu hỏi thường gặp
Làm nhà tạm có nên đặt tên riêng cho chó mèo không?
Tuỳ nhóm và tuỳ bạn. Nhiều nhóm muốn giữ tên trong hồ sơ để người nhận nuôi dễ tìm. Đặt một biệt danh trong nhà không có gì sai, chỉ cần nhớ chủ mới có thể đổi tên và đó là quyền của họ.
Buồn lâu sau khi trao chó mèo cho chủ mới có bình thường không?
Buồn vài ngày tới vài tuần là phản ứng thường gặp, nhất là với con vật đã ở lâu hoặc từng chăm lúc ốm nặng. Nếu nỗi buồn kéo dài làm ảnh hưởng tới ăn ngủ, công việc, hãy chia sẻ với người thân hoặc người trong nhóm, và cân nhắc tạm nghỉ làm nhà tạm.
Nhà tạm có được giữ lại con vật nếu không nỡ trao đi?
Phần lớn nhóm cho phép và ưu tiên nhà tạm, nhưng vẫn theo quy trình nhận nuôi như mọi người. Nên nói sớm, trước khi nhóm đã hẹn với một gia đình khác. Cân nhắc cả việc giữ lại có làm nhà hết chỗ để làm nhà tạm tiếp hay không.
Có nên liên lạc thường xuyên với chủ mới để hỏi thăm không?
Nên hỏi thăm qua nhóm hoặc theo thoả thuận lúc trao, không nên nhắn liên tục khiến chủ mới thấy bị theo dõi. Một hai lần hỏi thăm trong tháng đầu và một tấm ảnh thỉnh thoảng là vừa. Nếu chủ mới chủ động gửi tin, cứ vui vẻ đón nhận.
Chủ mới trả lại con vật thì nhà tạm có phải nhận lại không?
Không bắt buộc, việc đón con vật về là trách nhiệm của nhóm cứu hộ. Nhóm có thể hỏi bạn trước vì con vật đã quen nhà bạn. Bạn được quyền nhận hoặc từ chối tuỳ hoàn cảnh hiện tại của mình.
Có cách nào để trẻ con trong nhà đỡ buồn khi con vật nhà tạm đi?
Nói với trẻ từ đầu rằng con vật sẽ ở nhà mình một thời gian rồi đi tới nhà mới. Cho trẻ cùng chuẩn bị túi đồ, vẽ một tấm thiệp gửi theo. Sau đó có thể xem ảnh con vật ở nhà mới nếu nhóm gửi về để trẻ thấy nó vẫn ổn.