Người mới đi tình nguyện cứu hộ động vật nên bắt đầu bằng những việc không đòi hỏi kỹ năng bắt hay chữa: dọn chuồng, cho ăn, giặt khăn, dắt chó đi dạo, ngồi cùng những con vật nhút nhát, hỗ trợ ngày nhận nuôi. Đó không phải việc phụ. Một trạm cứu hộ sống hay không phụ thuộc vào chính những việc lặp lại này, và đó cũng là cách nhanh nhất để người mới hiểu nhóm làm việc ra sao.
Những việc như bắt con vật ngoài đường, xử lý ca bị thương, nhận con vật về nhà tạm thì nên chờ sau vài tuần, khi đã quen người, quen quy trình và được hướng dẫn. Bài này đi qua cách chọn nhóm, chuẩn bị cho buổi đầu, những việc vừa sức, những việc nên chờ, và vài thói quen giúp người mới ở lại lâu thay vì đến một lần rồi thôi.
Chọn nhóm cứu hộ để bắt đầu
Xem họ làm việc trước. Theo dõi trang của nhóm vài tuần. Họ có cập nhật tình trạng từng con vật không, có công khai thu chi không, có trả lời người hỏi tử tế không. Một nhóm làm việc rõ ràng ngoài mạng thường cũng rõ ràng khi bạn tới làm cùng.
Hỏi họ cần gì. Nhiều nhóm có sẵn danh sách việc cần người: trực trạm cuối tuần, giặt đồ, chở con vật, chụp ảnh. Hỏi thẳng thay vì đoán, và nói rõ bạn có bao nhiêu thời gian, ở khu nào, có xe không.
Chọn nơi gần. Với người mới, một trạm cách nhà mười lăm phút sẽ được đến đều đặn hơn một trạm nổi tiếng ở đầu kia thành phố. Tình nguyện bền là tình nguyện vừa đường đi.
Để ý cách họ nói về con vật và con người. Nhóm tử tế nói về con vật với sự tôn trọng, không dùng ảnh máu me để câu tương tác, và không bêu riếu người bỏ rơi. Họ cũng đối xử tử tế với tình nguyện viên, không bắt người mới làm việc vượt sức.
Hỏi về an toàn. Nhóm có hướng dẫn người mới không, có yêu cầu tiêm phòng dại trước khi tiếp xúc nhiều với chó mèo không, có quy định về việc ai được bắt, ai được giữ con vật dữ không. Có quy định là dấu hiệu tốt.
Chuẩn bị cho buổi đầu tới trạm
Buổi đầu thường là buổi làm quen. Mang theo và chuẩn bị:
- Quần áo cũ, dài tay, dễ giặt; giày kín mũi, đế bám, không đi dép lê.
- Găng tay cao su để dọn vệ sinh, một chiếc khẩu trang nếu bạn nhạy với mùi hay bụi lông.
- Chai nước, khăn nhỏ, túi đựng quần áo bẩn để mang về giặt riêng.
- Tóc buộc gọn, tháo trang sức lủng lẳng, không xịt nước hoa đậm vì con vật dễ khó chịu.
- Hỏi trước giờ đến, ai đón, đi vào lối nào, có cần mang gì góp cho trạm không.
- Nếu bạn có thú cưng ở nhà, chuẩn bị chỗ thay đồ và rửa tay trước khi chạm vào chúng sau buổi tình nguyện.
Đến đúng giờ, nghe người hướng dẫn nói hết trước khi bắt tay vào việc. Trạm cứu hộ nào cũng có những quy định nhỏ mà người ngoài không đoán được, như chuồng nào không được mở, con nào không cho ăn chung, khăn nào giặt riêng.
Việc vừa sức cho người mới và việc nên chờ
Bảng dưới chia theo mức độ, để bạn biết việc nào có thể xin làm ngay, việc nào nên đợi được hướng dẫn kỹ.
| Việc | Người mới làm được ngay? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Dọn chuồng, thay cát, rửa bát | Được | Làm theo thứ tự trạm quy định, chuồng ca bệnh để sau cùng |
| Giặt khăn, phơi đồ | Được | Việc ít ai nhận mà trạm nào cũng cần |
| Cho ăn theo danh sách | Được, có người kèm buổi đầu | Có con ăn riêng, có con kiêng, đọc kỹ ghi chú |
| Dắt chó đi dạo | Được với chó đã quen dây | Hỏi con nào dắt được, đi tuyến nào |
| Ngồi cùng con vật nhút nhát | Được | Chỉ ngồi yên, không chạm khi con vật chưa lại gần |
| Hỗ trợ ngày nhận nuôi | Được | Đón khách, giữ trật tự, dẫn người xem |
| Bắt con vật ngoài đường | Nên chờ | Cần kỹ năng và dụng cụ, rủi ro bị cắn cào |
| Giữ con vật dữ hay đang hoảng | Nên chờ | Để người có kinh nghiệm làm |
| Cho thuốc, chăm ca bệnh nặng | Nên chờ | Cần hướng dẫn trực tiếp và theo đơn thú y |
| Làm nhà tạm | Sau vài buổi | Bắt đầu bằng ca dễ |
Nếu được giao việc trong cột nên chờ ngay buổi đầu, bạn có quyền nói chưa sẵn sàng. Một tình nguyện viên biết giới hạn của mình an toàn hơn cho con vật và cho chính bạn.
Những điều người mới hay bỡ ngỡ
Mùi và tiếng ồn là điều đầu tiên. Một trạm có vài chục con chó sẽ ồn hơn bạn tưởng, và dù dọn kỹ tới đâu cũng có mùi. Sau vài buổi, đa số người quen, nhưng nếu bạn rất nhạy, có thể xin làm những việc ở khu xa hơn như giặt đồ, sắp xếp kho.
Cảm xúc là điều thứ hai. Nhìn những con vật gầy, có con thiếu chân, có con mù, có con nằm im trong góc, nhiều người mới về nhà buồn cả tối. Cũng có lúc bạn đến và một con vật quen đã không còn. Nói chuyện với những người làm lâu hơn giúp ích; họ đã đi qua cảm giác này và thường có cách nhìn giúp mình đứng vững.
Điều thứ ba là thấy việc không như mình nghĩ. Nhiều người đến với hình dung sẽ ôm ấp, chơi với chó mèo, rồi nhận ra phần lớn thời gian là cọ chuồng, giặt khăn. Đó chính là công việc thật. Những phút được ngồi cùng một con vật nhút nhát và thấy nó lần đầu tiên tự đến gần là phần thưởng, nhưng nó đến sau những giờ dọn dẹp.
Một buổi tình nguyện ở trạm thường diễn ra thế nào
Mỗi trạm một nếp, nhưng phần lớn buổi sáng cuối tuần ở một trạm nhỏ đi theo trình tự gần giống nhau. Đầu buổi, người phụ trách điểm danh tình nguyện viên, chia khu và dặn những con vật cần lưu ý hôm đó: con nào mới về đang cách ly, con nào vừa mổ không được vận động, con nào hay vồ khi mở chuồng. Người mới nên đứng gần người phụ trách lúc này và hỏi lại nếu chưa rõ.
Sau đó là phần dọn dẹp, thường chiếm phần lớn thời gian: đưa con vật ra khu tạm hoặc giữ một góc, cọ sàn chuồng, thay lót, rửa bát, thay nước. Khu con vật khoẻ được làm trước, khu cách ly và ca bệnh làm sau cùng, với găng tay và dụng cụ riêng. Tiếp đến là bữa ăn theo bảng phân phát, ai ăn gì, ai ăn riêng, ai đang dùng thuốc trộn vào thức ăn.
Cuối buổi là phần nhiều người chờ đợi nhất: dắt chó đi dạo một vòng, ngồi chơi với những con đã quen, tập cho con nhút nhát dạn người. Trước khi về, giặt khăn, phơi đồ, gom rác, ghi lại vào sổ của trạm những gì mình thấy bất thường như một con bỏ bữa hay đi ngoài lỏng. Những dòng ghi ngắn đó giúp người trực buổi sau theo dõi tiếp.
An toàn cho mình khi làm việc với chó mèo cứu hộ
Hỏi trước khi chạm. Không phải con vật nào trong trạm cũng thân thiện, và không phải con nào trông hiền cũng chịu được người lạ. Luôn hỏi người hướng dẫn trước khi mở chuồng hay vuốt ve.
Tiếp cận chậm, ngang tầm. Ngồi xuống, nghiêng người, để con vật đánh hơi tay mình. Không cúi người chụp từ trên xuống, không nhìn chằm chằm vào mắt con chó lạ.
Bị cắn hay cào thì báo ngay. Rửa vết thương kỹ dưới vòi nước với xà phòng, báo người phụ trách, và đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng dại. Không tự xử lý rồi để đó.
Rửa tay mỗi lần đổi khu. Đặc biệt khi đi từ khu cách ly sang khu con vật khoẻ, hay trước khi ăn uống. Đây vừa là bảo vệ mình, vừa là bảo vệ con vật.
Nghỉ khi mệt. Làm việc dưới nắng, bê bao thức ăn nặng, cúi người cọ chuồng hàng giờ đều có thể gây mệt. Uống nước, ngồi nghỉ, đừng ngại nói mình cần dừng.
Những điều người mới không nên làm, dù có ý tốt
Người mới thường muốn giúp nhiều hơn mức được giao. Vài việc dưới đây xuất phát từ lòng tốt nhưng lại gây rắc rối cho trạm:
- Cho con vật ăn thêm đồ mang từ nhà khi chưa hỏi; có con đang kiêng, có con dị ứng, có con đang theo dõi lượng ăn.
- Mở chuồng để ôm ấp con vật trông đáng thương mà không có người phụ trách đồng ý.
- Đăng ảnh con vật kèm thông tin vị trí trạm, tình trạng bệnh, hay lời kêu gọi riêng khi nhóm chưa cho phép.
- Tự hứa với người quen rằng sẽ để dành một con vật cho họ nhận nuôi.
- Mang con vật nhặt được ngoài đường thẳng tới trạm mà không báo trước, trong khi trạm đã quá tải.
- Góp ý cách làm của nhóm ngay trước mặt khách tới thăm hay người nhận nuôi.
Nếu thấy điều gì chưa hợp lý, ghi lại và nói riêng với người phụ trách sau buổi làm. Nhóm cứu hộ nào cũng cần góp ý, nhưng góp ý đúng lúc đúng chỗ thì mới được lắng nghe.
Từ buổi đầu tới tình nguyện lâu dài
Người mới hay hăng hái đăng ký thật nhiều trong tháng đầu rồi đuối dần. Cách bền hơn là chọn một nhịp mình giữ được trong nhiều tháng, ví dụ một buổi sáng cuối tuần mỗi tuần, hay hai buổi tối mỗi tháng, và giữ đều. Với trạm cứu hộ, một người đến đều đặn mỗi tuần có giá trị hơn mười người đến một lần.
Sau vài tuần, bạn sẽ biết mình thích việc gì. Có người hợp với chó, thích dắt đi dạo, tập dây. Có người kiên nhẫn với mèo nhút nhát. Có người giỏi chụp ảnh, giỏi viết, giỏi sắp xếp kho. Nói với nhóm điều đó để được giao đúng sở trường. Cũng là lúc hỏi nhóm có khoá hướng dẫn nào về bắt giữ con vật, sơ cứu cơ bản, hay chăm bộ sơ sinh không, nếu bạn muốn nhận thêm việc.
Và nếu sau một thời gian bạn thấy nhóm này không hợp, chuyển sang nhóm khác hay sang một kiểu góp sức khác cũng chẳng có gì sai. Tình nguyện là việc tự nguyện. Điều quan trọng là bạn tiếp tục góp được phần mình cho những con vật cần, theo cách mình giữ được lâu.
Câu hỏi thường gặp
Chưa từng nuôi chó mèo có đi tình nguyện cứu hộ được không?
Được, nhiều tình nguyện viên bắt đầu khi chưa từng nuôi. Những việc như dọn chuồng, giặt đồ, cho ăn theo danh sách không cần kinh nghiệm trước. Người hướng dẫn của nhóm sẽ chỉ cách tiếp cận con vật an toàn trong những buổi đầu.
Học sinh có đi tình nguyện ở trạm cứu hộ động vật được không?
Nhiều nhóm nhận học sinh nhưng thường yêu cầu có sự đồng ý của cha mẹ và giao những việc nhẹ, không tiếp xúc con vật dữ hay ca bệnh. Hỏi trực tiếp nhóm về độ tuổi và điều kiện. Cha mẹ có thể đi cùng trong vài buổi đầu.
Có cần tiêm phòng dại trước khi đi tình nguyện cứu hộ không?
Một số nhóm khuyến khích hoặc yêu cầu, nhất là với người tiếp xúc nhiều hay tham gia bắt giữ con vật. Hãy hỏi cơ sở y tế để được tư vấn có nên tiêm phòng trước phơi nhiễm không. Bị cắn cào khi làm việc thì luôn đến cơ sở y tế ngay.
Đi tình nguyện cứu hộ động vật có phải đóng tiền không?
Thường là không, tình nguyện viên góp sức chứ không phải trả phí. Một số hoạt động đặc biệt như khoá hướng dẫn hay chuyến đi xa có thể có chi phí riêng, khi đó nhóm sẽ nói rõ. Nếu có ai đòi tiền để được tình nguyện, nên hỏi kỹ lý do.
Một tuần cần dành bao nhiêu thời gian cho tình nguyện cứu hộ?
Không có mức bắt buộc, tuỳ việc và tuỳ nhóm. Một buổi vài giờ mỗi tuần hay vài buổi mỗi tháng đều có ích nếu giữ đều. Nói rõ với nhóm khả năng thật của mình để họ xếp lịch phù hợp.
Buồn quá sau buổi tình nguyện ở trạm cứu hộ thì làm sao?
Đó là phản ứng thường gặp ở người mới, nhất là khi thấy con vật bị thương hay bệnh nặng. Hãy chia sẻ với người trong nhóm, nghỉ ngơi, và có thể chọn làm việc ở khu ít tiếp xúc ca nặng trong thời gian đầu. Nếu nỗi buồn kéo dài, cân nhắc đổi sang việc góp sức từ xa.