Mèo nhà hay trốn ra ngoài thường vì tò mò, vì đến tuổi động dục, hoặc vì trong nhà quá ít thứ để làm; cách giữ mèo hiệu quả là kết hợp hai việc: rà và bịt kín từng lối ra như cửa chính, ban công, cửa sổ, ô thoáng, đồng thời làm cho không gian trong nhà đủ hấp dẫn và tập cho mèo thói quen không lao ra cửa. Chỉ bịt lối mà không cho mèo thứ gì thay thế, mèo sẽ kiên trì tìm khe hở mới; chỉ chơi với mèo mà không bịt lối, một lần sơ suất là đủ để mèo đi lạc.
Phần dưới đi qua lý do mèo muốn ra ngoài, cách rà lối thoát trong nhà phố và chung cư, tập mèo không lao ra cửa, làm giàu không gian sống, vai trò của triệt sản, và chuyện dắt mèo ra ngoài bằng yếm cho những nhà muốn mèo được hít thở bên ngoài một cách an toàn.
Vì sao mèo cứ tìm cách ra ngoài
Tò mò và bản năng đi tuần lãnh thổ. Mèo nhìn qua cửa sổ thấy chim, mèo khác, nghe tiếng động lạ. Với nhiều con, ngoài cửa là cả một thế giới cần khám phá và canh giữ. Mèo từng sống ngoài đường trước khi được nhận nuôi thường có nhu cầu này mạnh hơn.
Động dục. Mèo chưa triệt sản đến tuổi trưởng thành có thể kêu gào, cào cửa, tìm mọi cách ra ngoài tìm bạn. Đây là lý do rất phổ biến và cũng dễ xử lý nhất về lâu dài, bằng triệt sản theo tư vấn của thú y.
Buồn chán. Nhà ít chỗ leo, ít đồ chơi, chủ đi làm cả ngày. Mèo dư năng lượng sẽ dồn vào việc canh cửa.
Thói quen được củng cố. Mỗi lần mèo lao ra cửa và được ra hành lang chạy vài vòng rồi chủ đuổi bắt, mèo học được rằng lao ra là vui. Lần sau nó canh cửa kỹ hơn.
Căng thẳng trong nhà. Có thú cưng mới, em bé mới, sửa nhà ồn ào, mèo có thể tìm chỗ thoát. Trường hợp này cần giảm căng thẳng chứ không chỉ chặn cửa.
Rà lối thoát trong nhà: danh sách kiểm
Đi một vòng quanh nhà với con mắt của một con mèo: chỗ nào lách được một cái đầu là lách được cả thân. Danh sách dưới gom những lối mèo hay dùng nhất:
| Lối ra | Hay xảy ra khi nào | Cách bịt |
|---|---|---|
| Cửa chính | Nhận hàng, có khách, người nhà về tay xách nách mang | Cửa lưới hai lớp hoặc cửa chặn thấp phía trong, nhốt mèo vào phòng khi có khách |
| Ban công | Mở cửa phơi đồ, mèo nhảy lên lan can đuổi chim | Lưới an toàn kín từ sàn tới trần hoặc giữ cửa ban công đóng khi không có người |
| Cửa sổ | Mở thoáng khi trời nóng, lưới chống muỗi mỏng mèo cào rách | Lưới chắc, cố định cả bốn cạnh, chỉ mở hé có khoá chặn |
| Ô thoáng, cửa sổ nhà vệ sinh | Mèo trèo lên bồn rửa, máy giặt rồi lách qua | Che lưới hoặc đóng khi không cần thông gió |
| Mái tôn, giếng trời | Nhà phố nhiều tầng, mèo trèo theo đường ống | Che lưới miệng giếng trời, chặn lối lên tầng thượng |
| Cửa sau, cửa bếp | Đổ rác, mang đồ ra sân | Thói quen nhìn mèo trước khi mở, cửa tự đóng |
Với chung cư, ban công và cửa sổ là chuyện an toàn tính mạng chứ không chỉ chuyện đi lạc. Mèo ngã từ tầng cao là tai nạn có thật, kể cả mèo nhanh nhẹn. Nếu chưa lắp được lưới, giữ cửa ban công luôn đóng khi không có người.
Tập cho mèo không lao ra cửa
Mèo học rất nhanh nếu mình kiên nhẫn và nhất quán. Mục tiêu là để mèo gắn cánh cửa với một thói quen khác, không phải chạy ra ngoài:
- Tạo một chỗ chờ ở xa cửa. Một cây cào hoặc một kệ cao cách cửa vài bước. Mỗi khi ai về nhà, thưởng cho mèo ở đúng chỗ đó bằng một miếng ăn vặt hoặc vuốt ve.
- Đổi trình tự về nhà. Người về không chào mèo ngay ở cửa mà đi thẳng vào trong, tới chỗ chờ rồi mới chào. Mèo sẽ dần đợi ở chỗ chờ thay vì canh khe cửa.
- Dùng tiếng động đánh lạc hướng. Trước khi mở cửa ra ngoài, ném một món đồ chơi về phía trong nhà. Mèo chạy theo, người ra cửa an toàn.
- Không đuổi bắt khi mèo lọt ra hành lang. Đuổi biến chuyện ra ngoài thành cuộc vui. Bình tĩnh dụ vào bằng đồ ăn, bế vào lặng lẽ, không khen không mắng.
- Nhất quán với cả nhà. Một người làm đúng còn người khác vẫn để mèo chạy ra thì mèo sẽ học theo người dễ dãi.
Kết quả thường thấy sau vài tuần, nhưng mỗi con một khác. Mèo từng sống ngoài đường lâu năm có thể cần lâu hơn, và với những con này, bịt lối ra kỹ quan trọng hơn hết.
Làm cho trong nhà đủ hấp dẫn để mèo ở lại
Mèo cần leo, cào, rình, vồ, quan sát và nghỉ ở chỗ cao. Một căn hộ nhỏ vẫn đáp ứng được nếu tận dụng chiều cao: kệ gắn tường so le làm đường leo, cây cào cạnh cửa sổ có lưới để mèo ngắm phố, một vài hộp các-tông để chui, chỗ nằm có nắng.
Chơi với mèo mỗi ngày vài lần, mỗi lần mười lăm phút, bằng đồ chơi cần câu để mèo được rình và vồ thật sự, kết thúc bằng một miếng ăn để mèo có cảm giác "săn được". Mèo được vận động đủ thường ít canh cửa hơn hẳn. Có thể giấu hạt trong đồ chơi tìm thức ăn để mèo bận rộn khi chủ đi vắng.
Một ô cửa sổ có lưới chắc chắn, đặt kệ nằm, cho mèo ngắm chim và người qua lại là thứ thay thế rất tốt cho việc ra ngoài. Nếu nhà có sân hoặc ban công rộng, có thể quây một góc bằng lưới kín bốn phía và mái để mèo hóng gió an toàn. Nhiều nhà làm khu này từ khung gỗ và lưới đơn giản.
Nếu trong nhà có nguồn căng thẳng như thú cưng mới, cho mèo một phòng hoặc một góc riêng nó được yên, có đủ thức ăn, nước, khay cát và chỗ trốn. Mèo bớt căng thì cũng bớt tìm đường thoát.
Mèo vẫn lọt ra ngoài: làm gì trong vài phút đầu
Dù cẩn thận đến đâu, sẽ có lúc mèo lách ra khi cửa vừa hé. Vài phút đầu quyết định nhiều thứ, vì lúc đó mèo thường còn ở rất gần. Thứ tự nên làm:
- Đứng yên, đừng lao theo. Mèo thấy người đuổi sẽ chạy nhanh hơn và chui sâu hơn. Nhìn xem mèo chạy về hướng nào, nấp sau vật gì.
- Đóng các lối khác. Ở chung cư, đóng cửa thang bộ nếu được, báo bảo vệ; ở nhà phố, đóng cổng để mèo không ra tới đường.
- Lấy túi hạt hoặc món mèo thích. Lắc túi, gọi giọng bình thường, ngồi xuống cách chỗ mèo nấp một khoảng.
- Mở sẵn cửa nhà phía sau lưng mình. Nhiều con mèo vừa ra ngoài, gặp hành lang lạ, sẽ tự chạy ngược vào khi thấy lối quen.
- Khi mèo lại gần, đừng chộp. Để mèo ăn, vuốt nhẹ, rồi bế gọn hoặc trùm khăn bế vào.
- Nếu mèo đã mất dấu, chuyển ngay sang các bước tìm mèo đi lạc: lục chỗ nấp gần, báo hàng xóm, tìm lại lúc khuya.
Sau mỗi lần như vậy, ghi lại mèo đã lọt ra từ đâu, lúc nào, ai mở cửa. Phần lớn các lần trốn lặp lại theo cùng một kiểu, và bịt đúng kiểu đó là đỡ được nhiều lần sau.
Triệt sản và chuyện mèo bỏ nhà đi
Với mèo chưa triệt sản, mùa động dục là lúc mèo trốn ra ngoài nhiều nhất và đi xa nhất. Mèo đực có thể đi nhiều ngày, đánh nhau, bị thương; mèo cái có thể về với một bụng mang thai. Triệt sản theo tư vấn của bác sĩ thú y thường giảm rõ rệt hành vi đi tìm bạn, kêu gào và đánh dấu lãnh thổ, nhờ đó mèo ít canh cửa hơn.
Thời điểm triệt sản và những lưu ý trước, sau mổ là việc bác sĩ thú y tư vấn theo tuổi, cân nặng và sức khoẻ từng con. Trong những ngày hồi phục, càng phải giữ mèo trong nhà kỹ, vì mèo đang đau và khó chịu có thể tìm chỗ trốn bất thường.
Mèo nhận nuôi từ nhóm cứu hộ thường đã được triệt sản hoặc chủ đã cam kết triệt sản trong hợp đồng nhận nuôi. Nếu mèo nhà bạn chưa làm, đây là một trong những việc hiệu quả nhất để giảm chuyện bỏ nhà đi, đồng thời góp phần giảm số mèo con sinh ra rồi bị bỏ rơi ngoài đường.
Dắt mèo ra ngoài bằng yếm: cho những con thật sự thích bên ngoài
Một số mèo, nhất là mèo từng sống ngoài đường, luôn khao khát ra ngoài. Thay vì để chúng tự trốn, có nhà chọn cho mèo ra ngoài có kiểm soát. Nếu muốn thử:
- Dùng yếm ôm thân, không dùng vòng cổ để móc dây, vì mèo rất giỏi tuột đầu khỏi vòng cổ.
- Tập đeo yếm trong nhà nhiều ngày, mỗi lần một lát, thưởng khi mèo bình tĩnh, cho tới khi mèo đi lại tự nhiên với yếm.
- Lần đầu ra ngoài ở chỗ yên tĩnh như sân nhà, góc vườn vắng, không ra ngay ngõ đông xe.
- Để mèo dẫn đường, chủ đi theo, không kéo. Mèo không đi dạo như chó, nó dừng ngửi, nằm, quan sát.
- Luôn có lồng vận chuyển hoặc túi mang theo, phòng khi có chó lạ, tiếng ồn khiến mèo hoảng.
- Mèo đã tiêm phòng đầy đủ, đeo thẻ tên, có chip trước khi ra ngoài lần nào.
Không phải con mèo nào cũng hợp. Có con sợ hãi rõ rệt khi ra ngoài, khi đó nên dừng, đừng ép. Và cần biết rằng việc cho mèo ra ngoài có thể làm một số con càng muốn ra hơn, nên cân nhắc theo tính nết từng con.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao mèo nhà cứ đòi ra ngoài?
Thường vì tò mò, bản năng đi tuần lãnh thổ, động dục ở mèo chưa triệt sản, hoặc buồn chán vì trong nhà ít chỗ leo, ít đồ chơi. Mèo từng sống ngoài đường trước khi được nhận nuôi thường có nhu cầu này mạnh hơn.
Làm sao để mèo không lao ra cửa mỗi khi mở?
Tạo một chỗ chờ xa cửa và thưởng mèo ở đó mỗi khi có người về, ném đồ chơi vào trong trước khi mở cửa đi ra, không đuổi bắt khi mèo lọt ra ngoài và cả nhà làm nhất quán. Thường cần vài tuần kiên nhẫn.
Mèo ở chung cư có cần lắp lưới ban công không?
Rất nên. Ngoài nguy cơ đi lạc, mèo ngã từ tầng cao là tai nạn có thật. Nếu chưa lắp được lưới kín, giữ cửa ban công đóng khi không có người và không để mèo ra ban công một mình.
Triệt sản có giúp mèo bớt bỏ nhà đi không?
Thường có. Triệt sản giúp giảm rõ hành vi đi tìm bạn, kêu gào và đánh dấu lãnh thổ ở nhiều con mèo. Thời điểm và cách chăm sau mổ do bác sĩ thú y tư vấn theo từng con.
Có nên dắt mèo đi dạo bằng dây không?
Có thể với những con mèo thích bên ngoài và chịu đeo yếm. Dùng yếm ôm thân, tập đeo trong nhà trước, lần đầu ra chỗ yên tĩnh và luôn mang theo lồng. Mèo sợ hãi rõ rệt thì không nên ép.
Nuôi mèo hoàn toàn trong nhà có làm mèo buồn không?
Không nhất thiết, nếu trong nhà có chỗ leo cao, cây cào, ô cửa sổ có lưới để ngắm, đồ chơi rình vồ và chủ chơi cùng mỗi ngày. Mèo được vận động và kích thích đủ thường sống vui trong nhà.