Khi động vật hoang dã lạc vào nhà hoặc bị thương ngoài vườn, việc nên làm là giữ khoảng cách, không chạm tay trần, giữ con vật ở chỗ tối và yên tĩnh nếu cần, rồi báo kiểm lâm hoặc chính quyền xã để người có chuyên môn tiếp nhận; không nên giữ lại nuôi. Con vật hoang dã cần được trả về đúng môi trường của nó, nhiều loài được pháp luật bảo vệ, và nuôi trong nhà thường làm nó mất khả năng sống ngoài tự nhiên.
Cưu Mang chủ yếu viết về chó mèo, nhưng người hay để ý tới động vật thường cũng là người gặp chim non rơi tổ, con sóc lạc vào nhà, con rùa bò ra đường. Bài này giúp bạn biết khi nào cần làm gì, khi nào chỉ cần đứng xa, và vì sao lòng thương của bạn với những con vật này nên dẫn tới việc báo đúng người, không phải một cái lồng trong nhà.
Hay gặp những con gì và nên làm gì
Mỗi loài một khác. Bảng dưới là cách xử lý thường gặp, an toàn cho người; khi không chắc, hãy hỏi kiểm lâm hoặc chính quyền xã.
| Con vật | Nên làm | Không nên |
|---|---|---|
| Chim non có lông, nhảy dưới đất | Để yên, quan sát từ xa xem chim bố mẹ có tới không; đưa lên bụi cây gần nếu ở chỗ nguy hiểm | Mang về nuôi, cho ăn cơm, cho uống nước |
| Chim non trụi lông, rơi khỏi tổ | Đặt lại vào tổ nếu thấy tổ và với tới an toàn; không thì báo người có chuyên môn | Bón sâu, bón nước bằng ống |
| Chim lớn bị thương, không bay được | Phủ khăn, cho vào hộp tối có lỗ thở, báo kiểm lâm hoặc chính quyền xã | Nhốt lồng sáng, cố cho bay thử |
| Sóc, cầy, chồn lạc vào nhà | Mở cửa hướng ra ngoài, rời khỏi phòng, để con vật tự đi | Đuổi bắt, dồn vào góc |
| Rùa bò ra đường | Đưa sang bên đường theo đúng hướng nó đang đi, nếu an toàn | Mang về thả ao nhà, thả xuống sông bất kỳ |
| Rắn trong nhà, trong vườn | Giữ khoảng cách, đưa người và vật nuôi ra xa, theo dõi chỗ rắn đi, nhờ người có chuyên môn | Tự bắt, tự đánh, đến gần để nhìn |
| Khỉ vào khu dân cư | Không cho ăn, cất đồ ăn, đóng cửa, báo chính quyền xã | Lại gần chụp ảnh, trêu, cho ăn |
| Dơi rơi xuống đất, bay vào nhà | Không chạm tay trần, mở cửa sổ, tắt đèn, rời phòng | Dùng tay bắt, đập |
Bảng này chỉ để giữ an toàn cho bạn và con vật trong lúc chờ. Với loài quý hiếm hay loài bạn không biết tên, cách đúng nhất vẫn là chụp ảnh từ xa và báo người có chuyên môn.
Chim non rơi khỏi tổ: phần lớn không cần cứu
Mùa chim làm tổ, rất nhiều người nhặt được chim non dưới gốc cây và mang về nuôi vì nghĩ nó bị bỏ rơi. Thực tế, với nhiều loài chim, chim non có lông nhưng chưa bay giỏi sẽ rời tổ, nhảy dưới đất hoặc trên cành thấp vài ngày trong khi chim bố mẹ vẫn ở gần cho ăn. Đây là giai đoạn tập bay bình thường. Mang nó đi chính là tách nó khỏi bố mẹ.
Cách phân biệt đơn giản: chim non có lông che phủ gần hết người, mắt mở, nhảy được, bám được ngón tay hay cành cây thì thường là đang tập bay. Cứ để yên, đứng xa quan sát một thời gian. Nếu nó ở chỗ nguy hiểm như giữa lối đi, gần mèo, đặt nó lên một bụi cây hoặc cành thấp gần đó. Giữ mèo nhà mình trong nhà vài ngày.
Chim non còn trụi lông hoặc lông tơ, mắt nhắm, không bám được thì đã rơi khỏi tổ quá sớm. Nếu nhìn thấy tổ và với tới an toàn, đặt nó lại vào tổ; quan niệm chim bố mẹ bỏ con vì có mùi người là không đúng với phần lớn loài chim. Nếu không thấy tổ hoặc tổ đã hỏng, có thể làm một tổ tạm bằng một giỏ nhỏ lót cỏ khô, buộc lên cành gần chỗ cũ, rồi đứng xa xem bố mẹ có tới không.
Chỉ khi chim bị thương rõ, bị mèo vồ, hoặc sau nhiều giờ không thấy bố mẹ quay lại, mới cần tới người có chuyên môn. Nuôi chim non hoang dã rất khó: chế độ ăn, số bữa, cách cho ăn mỗi loài một khác, và chim nuôi bằng tay quá quen người thường không sống nổi khi thả ra.
Vì sao không nên giữ động vật hoang dã lại nuôi
Nhiều loài được pháp luật bảo vệ. Việc nuôi, giữ, mua bán một số loài hoang dã bị cấm hoặc phải có giấy phép. Không phải ai cũng biết con mình đang giữ là loài gì. Thay vì đoán, hãy báo cơ quan có thẩm quyền và tra quy định hiện hành về bảo vệ động vật hoang dã.
Con vật mất khả năng sống ngoài tự nhiên. Con vật hoang dã quen người, quen được cho ăn sẽ không biết tìm thức ăn, không biết sợ kẻ săn mồi. Khi được thả, nó có thể chết hoặc tìm tới khu dân cư và gây rắc rối.
Nguy cơ bệnh lây sang người và vật nuôi. Động vật hoang dã có thể mang những mầm bệnh mà người và chó mèo trong nhà không có sức đề kháng. Dơi, khỉ, chồn cầy là những nhóm cần đặc biệt cẩn thận.
Con vật sống trong căng thẳng. Một chiếc lồng trong nhà, tiếng ồn, ánh đèn, người qua lại là môi trường rất khó chịu với con vật hoang dã. Nhiều con chết vì căng thẳng dù được cho ăn đầy đủ.
Nuôi đúng cách đòi hỏi chuyên môn. Chăm sóc, chữa trị và tập cho con vật hoang dã quay về tự nhiên là việc của những nơi có chuyên môn và được phép. Người dân giúp nhiều nhất bằng cách báo kịp thời.
Báo ai và nói gì
Tuỳ nơi bạn ở, có thể báo một trong những đầu mối sau. Nếu không biết báo ai, chính quyền xã là nơi bắt đầu, họ sẽ chuyển tới đúng nơi:
- Kiểm lâm địa phương: với động vật hoang dã nói chung, đặc biệt loài quý hiếm, loài bị săn bắt, con vật trong rừng hay gần rừng.
- Chính quyền xã, phường: tiếp nhận thông tin, phối hợp với kiểm lâm, với lực lượng cứu nạn khi con vật ở chỗ nguy hiểm.
- Cơ quan thú y địa phương: khi con vật có dấu hiệu bệnh, khi có người hay vật nuôi bị cắn.
- Ban quản lý chung cư, khu đô thị: khi con vật lạc vào khu chung, để họ phối hợp và cảnh báo cư dân.
- Khi báo, nói rõ: con vật trông thế nào (gửi ảnh chụp từ xa nếu được), đang ở đâu, có bị thương không, có ai bị cắn cào không, bạn đã làm gì.
- Nếu thấy ai đó đang buôn bán, nhốt giữ động vật hoang dã, chụp ảnh từ xa nếu an toàn, ghi lại nơi chốn và báo cho kiểm lâm hoặc chính quyền xã, không tự can thiệp.
Giữ con vật trong lúc chờ người tới tiếp nhận là chấp nhận được, nhưng đó là giữ tạm vài giờ, tối đa một hai ngày theo hướng dẫn của nơi bạn báo, không phải nuôi.
Giữ tạm an toàn trong lúc chờ người tiếp nhận
Nếu con vật nhỏ, bị thương, ở chỗ nguy hiểm và bạn đã được hướng dẫn giữ tạm, làm theo thứ tự:
- Đeo găng tay dày, không chạm tay trần. Với rắn, dơi, khỉ thì không tự bắt, chờ người có chuyên môn.
- Phủ khăn lên con vật, nhẹ nhàng nhấc cả khăn đặt vào một hộp các-tông có lót vải mềm.
- Đục vài lỗ thở nhỏ, đậy nắp, buộc hoặc dán lại để con vật không thoát ra trong nhà.
- Đặt hộp ở chỗ tối, yên tĩnh, ấm vừa phải, tránh xa trẻ em, chó mèo, tiếng ồn.
- Không cho ăn, không cho uống, trừ khi người tiếp nhận hướng dẫn cụ thể.
- Không mở hộp ra xem liên tục. Mỗi lần mở là một lần con vật hoảng.
- Rửa tay kỹ sau khi chạm vào hộp, giặt khăn đã dùng.
Nếu bị cắn, cào bởi bất kỳ động vật hoang dã nào, đặc biệt là dơi, khỉ, chồn, cầy, hãy rửa vết thương kỹ bằng xà phòng dưới vòi nước chảy và đến cơ sở y tế ngay để được tư vấn, kể cả khi vết thương nhỏ.
Rắn và khỉ: hai trường hợp không tự xử
Rắn bò vào nhà là chuyện hay gặp ở vùng ven, nhà gần ruộng, gần vườn, nhất là mùa mưa. Phần lớn rắn không chủ động tấn công người, chúng cắn khi bị dồn hoặc bị giẫm phải. Người không có chuyên môn không phân biệt được rắn độc với rắn không độc qua vài giây nhìn. Vì vậy cách an toàn nhất là đưa mọi người và vật nuôi ra khỏi phòng, đóng cửa phòng đó, chèn khe cửa nếu được, theo dõi từ xa xem rắn ở đâu, rồi nhờ người có chuyên môn bắt giúp qua chính quyền xã hoặc lực lượng cứu nạn địa phương.
Nếu có người bị rắn cắn, giữ người bị cắn nằm yên, hạn chế cử động phần bị cắn, tháo nhẫn vòng gần vết cắn và đưa tới cơ sở y tế ngay. Không rạch, không hút, không đắp lá, không buộc garô thật chặt.
Khỉ vào khu dân cư thường do được cho ăn từ trước hoặc do mất chỗ sống. Khỉ có thể cắn, cào, giật đồ, và có thể mang mầm bệnh. Đừng cho ăn, đừng trêu, đừng lại gần chụp ảnh. Cất đồ ăn, đóng cửa sổ, giữ trẻ em trong nhà và báo chính quyền xã để họ phối hợp với kiểm lâm. Cho khỉ ăn, dù thấy đáng thương, sẽ khiến nó quay lại và mất cảnh giác với người, rắc rối sẽ lớn hơn cho cả xóm lẫn con khỉ.
Câu hỏi thường gặp
Nhặt được chim non rơi khỏi tổ có nên mang về nuôi không?
Thường không nên. Chim non có lông, nhảy được thường đang tập bay và chim bố mẹ vẫn ở gần. Nên để yên hoặc đặt nó lên bụi cây gần đó. Chim non trụi lông thì đặt lại vào tổ nếu với tới an toàn; chỉ báo người có chuyên môn khi chim bị thương hoặc bố mẹ không quay lại.
Có được giữ động vật hoang dã nhặt được để nuôi làm cảnh không?
Không nên. Nhiều loài được pháp luật bảo vệ, việc nuôi giữ có thể bị cấm hoặc cần giấy phép, và con vật nuôi trong nhà thường mất khả năng sống ngoài tự nhiên. Hãy báo kiểm lâm hoặc chính quyền xã và tra quy định hiện hành nếu cần biết thêm.
Rắn bò vào nhà thì nên làm gì?
Đưa mọi người và vật nuôi ra khỏi phòng, đóng cửa, chèn khe cửa nếu được, theo dõi từ xa xem rắn ở đâu rồi nhờ người có chuyên môn qua chính quyền xã hoặc lực lượng cứu nạn. Không tự bắt hay đánh vì khó phân biệt rắn độc và có thể bị cắn.
Gặp động vật hoang dã bị thương thì báo cho ai?
Báo kiểm lâm địa phương hoặc chính quyền xã, phường nơi bạn ở. Nếu không biết đầu mối nào, chính quyền xã sẽ chuyển tới đúng nơi. Nói rõ con vật trông thế nào, đang ở đâu, có bị thương không và có ai bị cắn cào không.
Dơi bay vào nhà có nguy hiểm không?
Không nên chạm vào dơi bằng tay trần vì dơi có thể mang mầm bệnh. Hãy mở cửa sổ, tắt đèn trong phòng và rời đi để dơi tự bay ra. Nếu có người bị dơi cắn hay cào, rửa kỹ vết thương và đến cơ sở y tế ngay để được tư vấn.
Thấy rùa bò giữa đường thì có nên mang về thả ao nhà không?
Không nên. Nếu an toàn, chỉ cần đưa rùa sang bên đường theo đúng hướng nó đang đi. Thả rùa xuống ao nhà hay một con sông bất kỳ có thể không đúng môi trường sống của loài đó. Nếu là loài lạ hay bị thương, báo kiểm lâm hoặc chính quyền xã.