CuuMang.comCưu Mang
Những tháng đầu với con vật nhận nuôi

Chó cứu hộ sợ người, run rẩy khi được vuốt: làm quen từng bước không ép

Chó cứu hộ run rẩy, cụp đuôi khi được vuốt là đang sợ chứ không phải đang chịu. Cách đọc tín hiệu sợ, làm quen từng bước, chạm đúng chỗ và để chó tự chọn.

A thin rescued yellow mixed-breed dog with tucked tail lies on a blanket near a sofa, a person kneels sideways at a distance offering an open palm, warm afternoon light

Một con chó cứu hộ run rẩy, cụp đuôi, nghiêng đầu né tay khi được vuốt là đang sợ, không phải đang chịu đựng cho quen; cách làm quen đúng là lùi lại, để chó tự tiến tới, và chỉ chạm khi chó mời bằng cách áp người vào bạn. Mỗi lần ép một con chó đang sợ phải chịu vuốt ve, nỗi sợ được củng cố thêm một chút, dù bạn làm vì thương.

Bài này giúp bạn đọc những tín hiệu sợ hãi mà chó phát ra trước khi run, sắp xếp việc làm quen thành từng bước nhỏ kéo dài vài tuần, biết chạm vào đâu và tránh chỗ nào, và nhận ra khi nào cần tới người huấn luyện có kinh nghiệm với chó nhút nhát.

Đọc tín hiệu sợ trước khi chó run

Liếm môi, ngáp khi không buồn ngủ. Đây là những tín hiệu xoa dịu: chó đang tự trấn an và báo với bạn rằng nó không thoải mái. Thấy chó liếm mép liên tục khi bạn tiến lại, đó là lúc dừng chân.

Mắt nửa vầng trăng. Chó quay đầu đi nhưng mắt vẫn liếc về phía bạn, để lộ phần lòng trắng hình lưỡi liềm. Nó đang theo dõi một mối đe doạ.

Tai ép sát, đuôi cụp giữa hai chân sau. Tư thế này nói rằng chó muốn mình nhỏ lại, ít bị chú ý. Đuôi vẫy thấp và nhanh khi người cúi xuống không phải lúc nào cũng là vui; nó có thể là lo lắng.

Đông cứng. Chó đứng im như tượng khi bị chạm thường không phải ngoan mà là đang sợ tới mức không dám cử động. Đông cứng là tín hiệu nguy hiểm vì bước tiếp theo có thể là chạy trốn hoặc cắn.

Lật ngửa phơi bụng kèm tè vài giọt. Nhiều người tưởng chó đòi gãi bụng. Với chó nhút nhát, đó thường là tư thế phục tùng vì sợ. Đừng gãi; lùi lại và nói nhẹ.

Run, thở gấp khi trời không nóng. Đây đã là mức sợ cao. Dừng mọi tiếp xúc, cho chó khoảng cách và lối thoát về chỗ trốn.

Vì sao càng vuốt chó càng run

Với con người, vuốt ve là cử chỉ thân thiện. Với một con chó chưa tin bạn, bàn tay to lớn vươn từ trên đầu xuống, thân người cúi sát, mắt nhìn thẳng là một chuỗi tín hiệu đe doạ. Nếu chó từng bị đánh hoặc bị tóm cổ, bàn tay giơ lên càng gợi lại ký ức đó. Nó không phân biệt được bạn đang định vuốt hay định đánh.

Khi chó không có đường lui, ví dụ đang bị dồn vào góc hay đang bị giữ dây, nó chỉ còn cách chịu đựng. Người nhìn thấy chó đứng yên liền tưởng nó đã quen, vuốt thêm, và mỗi lần như vậy chó học được rằng ở gần người là sẽ bị chạm khi không muốn. Lần sau nó tránh xa hơn, hoặc tới một ngày nó cảnh cáo bằng răng.

Ngược lại, khi chó được quyền chọn, mọi thứ thay đổi. Một con chó biết rằng nó có thể bỏ đi bất cứ lúc nào sẽ dám đứng lại lâu hơn. Cảm giác kiểm soát được tình huống là điều mà chó cứu hộ thiếu nhất, và cũng là thứ bạn có thể trao cho nó dễ nhất: chỉ cần không với tay.

Lộ trình làm quen trong vài tuần

Các bước dưới đây không có hạn ngày. Chó qua được bước nào thì sang bước sau; lùi lại một bước khi thấy tín hiệu sợ là bình thường, không phải thất bại.

  1. Có mặt mà không đòi hỏi. Ngồi trên sàn trong cùng phòng, nghiêng người sang một bên, không nhìn thẳng. Làm việc của bạn: đọc sách, gấp đồ. Thỉnh thoảng nói nhỏ tên chó bằng giọng đều.
  2. Gắn bạn với điều tốt. Mỗi lần đi ngang chỗ chó, thả một miếng thức ăn ngon gần nó rồi đi tiếp, không dừng lại xem nó ăn. Chó dần hiểu rằng bóng bạn đi qua là có quà.
  3. Để chó tự tiến lại. Ngồi yên, đặt vài miếng ăn trên sàn ngày một gần chỗ bạn ngồi. Cuối cùng đặt miếng ăn cạnh đầu gối. Chó tới ăn rồi bỏ đi cũng được.
  4. Đưa tay thấp, lòng bàn tay mở. Khi chó đã thoải mái ăn sát bạn, đặt tay xuống sàn, lòng bàn tay ngửa có miếng ăn. Không nhích tay về phía chó.
  5. Chạm ngắn, đúng chỗ. Khi chó chủ động áp người vào bạn, gãi nhẹ ở ngực hoặc bên cổ trong một hai giây rồi dừng. Xem chó có xích lại xin thêm không.
  6. Kiểm tra đồng ý. Mỗi lần vuốt, dừng tay sau vài giây. Chó dụi vào tay đòi thêm là đồng ý; chó quay đi, liếm môi là đủ rồi.
  7. Mở rộng sang người khác trong nhà. Từng người một lặp lại các bước trên, không ai đi tắt vì thấy chó đã thân với người kia.

Nhiều chó cứu hộ đi qua các bước này trong hai đến sáu tuần. Có con nhanh hơn, có con cần vài tháng chỉ để qua bước ba. Tốc độ không quan trọng bằng việc chó luôn thấy mình có quyền nói không.

Chạm vào đâu, tránh chỗ nào

Không phải chỗ nào trên người chó cũng dễ chịu như nhau. Với chó nhút nhát, chọn chỗ chạm đúng giúp bạn tránh được nhiều lần làm nó giật mình.

VùngMức độ với chó nhút nhátGhi chú
Ngực, bên cổDễ chịu nhất để bắt đầuTay đi từ dưới lên, chó nhìn thấy tay
Vai, dọc lưngThường chấp nhận khi đã quenVuốt xuôi lông, chậm
Đỉnh đầuDễ gây sợTay từ trên xuống giống như bị đánh, để sau cùng
Tai, mõmNhạy cảmChỉ chạm khi chó đã rất thân
Bàn chân, đuôiRất nhạy cảmTập riêng bằng thưởng, không chạm bất ngờ
BụngKhông nên với chó mớiLật bụng thường là phục tùng vì sợ

Tránh ôm chó, bế chó lên, cúi người trùm qua lưng chó trong những tuần đầu. Những cử chỉ này làm chó thấy bị giữ chặt, không thoát được.

Những thói quen trong nhà nên đổi tạm thời

Nhà có chó nhút nhát mới về thì người trong nhà cũng phải đổi vài thói quen. Đi lại nhẹ, đóng cửa không sập, không gọi nhau ầm ĩ từ phòng này sang phòng khác. Cây chổi, cây lau nhà, dép cầm trên tay là những vật nhiều chó cứu hộ sợ; dùng chúng khi chó ở phòng khác.

Khi chó nằm trong chỗ trốn, coi đó là vùng cấm. Không ai thò tay vào kéo chó ra, kể cả để cho ăn hay đeo dây. Nếu buộc phải đưa chó ra, ví dụ để đi thú y, hãy dụ bằng thức ăn và chờ, hoặc nhờ người chó tin nhất làm.

Khách đến nhà là thử thách lớn. Dặn khách không nhìn, không gọi, không với tay về phía chó. Người khách giỏi nhất là người ngồi yên, nói chuyện với chủ nhà và thỉnh thoảng thả một miếng ăn xuống sàn. Nếu chó vẫn căng thẳng, cho chó sang phòng riêng với món đồ gặm của nó trong lúc có khách.

Trẻ nhỏ trong nhà cần được giải thích rằng chó đang sợ, không phải chó ghét bé. Cho bé một việc cụ thể như ngồi yên đếm thầm, thả miếng ăn rồi lùi lại, thay vì bảo bé "đừng làm gì".

Ví dụ: hai tháng với một con chó sợ tay người

Anh Tùng nhận nuôi Vàng, một con chó ta khoảng ba tuổi được cứu khỏi một lò mổ tự phát. Ở nhà tạm, Vàng chỉ nằm trong góc chuồng, ai giơ tay là nép sát tường run bần bật. Tuần đầu về nhà anh Tùng, nó ở dưới gầm bàn làm việc. Anh đặt nệm và bát nước ngay đó, ngồi làm việc trên ghế như bình thường, mỗi giờ thả một miếng thịt luộc nhỏ xuống sàn mà không nhìn xuống.

Tuần thứ ba, Vàng tự ra nằm cạnh chân ghế. Anh chuyển sang ngồi bệt trên sàn đọc sách, để miếng ăn trên đầu gối. Tuần thứ năm, Vàng lần đầu đặt cằm lên đùi anh. Anh gãi ngực nó hai giây rồi dừng; Vàng dụi mũi đòi thêm. Từ hôm đó mỗi tối có vài phút như vậy, luôn để Vàng bắt đầu.

Hai tháng sau, Vàng vẫn giật mình khi có người lạ giơ tay chỉ trỏ, vẫn không cho ai chạm vào đầu. Nhưng nó đi theo anh từ phòng này sang phòng khác, ngủ say cạnh giường. Anh Tùng nói điều anh học được là đếm tiến bộ theo tuần chứ không theo ngày, vì có những ngày Vàng lùi lại, chỉ cần một tiếng động lớn ngoài ngõ.

Sai lầm hay gặp ở người nhận nuôi chó nhút nhát

Ép "tiếp xúc nhiều cho quen". Bế chó đi khắp nơi, cho nhiều người vuốt để nó hết sợ là cách làm phổ biến nhưng phản tác dụng với chó cứu hộ. Tiếp xúc chỉ giúp khi chó không bị quá sức.

Dỗ dành ầm ĩ khi chó sợ. An ủi bằng giọng cao, ôm chặt, hôn lên đầu khi chó đang run có thể làm chó căng thêm. Giọng trầm, ngồi gần và cho chó tự quyết định có lại gần không sẽ hiệu quả hơn.

Phạt khi chó gầm gừ. Gầm gừ là lời cảnh báo. Phạt gầm gừ thì chó học cách bỏ qua bước cảnh báo và cắn luôn. Khi chó gầm, dừng lại, lùi ra, và xem lại mình đã làm gì khiến chó sợ.

So sánh với con chó cũ. Con chó trước của bạn có thể rất quấn người. Con chó này có quá khứ khác. So sánh khiến bạn sốt ruột và dễ đi quá nhanh.

Tự cho thuốc an thần. Có những trường hợp lo âu nặng cần thú y đánh giá, nhưng chỉ bác sĩ thú y mới quyết định có dùng thuốc hay không. Không tự mua thuốc an thần của người hay của thú cho chó.

Khi nào cần người huấn luyện hoặc thú y

Phần lớn chó nhút nhát tiến bộ với kiên nhẫn ở nhà. Một số tình huống cần người có chuyên môn hỗ trợ sớm:

  • Chó đã cắn hoặc đớp, dù chỉ sượt qua da, hoặc gầm gừ ngày càng thường xuyên.
  • Sau hai ba tháng, nỗi sợ không giảm hoặc nặng hơn, chó không dám rời chỗ trốn kể cả để ăn.
  • Chó tự làm đau mình: liếm chân tới trụi lông, cắn đuôi, đập đầu vào chuồng.
  • Chó sợ tới mức không đi vệ sinh được, nhịn rất lâu.
  • Chó đột ngột sợ hơn sau một thời gian đã ổn; đau ở đâu đó trong người có thể làm chó khó chịu khi bị chạm, nên cần thú y khám trước.

Khi tìm người huấn luyện, hỏi họ đã làm với chó cứu hộ nhút nhát chưa và dùng phương pháp gì. Tránh người dùng vòng siết, đánh, giật dây hay "ép đối mặt nỗi sợ". Nhóm cứu hộ đã giao chó thường biết người phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

Chó cứu hộ sợ người thì bao lâu mới cho vuốt?

Rất khác nhau, từ vài ngày đến vài tháng. Chó từng bị đánh hoặc sống ngoài đường lâu thường cần lâu hơn. Đừng đặt hạn; quan trọng là chó tự tiến lại gần bạn mỗi tuần nhiều hơn tuần trước một chút.

Chó run khi được vuốt nhưng không bỏ đi thì có phải đang thích không?

Thường là không. Run, đông cứng, liếm môi khi bị chạm cho thấy chó đang chịu đựng. Có thể chó không bỏ đi vì không có lối thoát hoặc quá sợ để cử động. Dừng tay và xem chó có tự dụi lại không.

Có nên nhìn thẳng vào mắt chó để nó quen không?

Không nên với chó nhút nhát. Nhìn thẳng chằm chằm là tín hiệu thách thức trong ngôn ngữ của chó. Hãy nhìn lướt qua, chớp mắt chậm, nghiêng người sang bên. Khi chó đã tin bạn, giao tiếp bằng mắt sẽ tự đến.

Chó chỉ thân với một người trong nhà thì sao?

Rất thường gặp với chó cứu hộ. Người được chó tin nên giảm bớt việc vui như cho ăn, dắt đi dạo, để những người khác làm. Mỗi người tự đi lại các bước làm quen, chó sẽ mở rộng lòng tin dần.

Chó gầm gừ khi tới gần chỗ nó nằm thì làm gì?

Dừng lại, lùi ra, không phạt. Chó đang bảo vệ chỗ an toàn duy nhất của nó. Để chỗ nằm đó thành vùng không ai đụng tới, và tập gọi chó ra bằng thức ăn khi cần. Nếu gầm gừ tăng lên, tìm người huấn luyện.

Có dùng vòng cổ siết để chó nhút nhát nghe lời được không?

Không nên. Với chó đang sợ người, đau và bị giật cổ chỉ làm nỗi sợ nặng thêm và chó liên hệ bạn với cảm giác đau. Dùng dây đai yếm vừa người, dây dắt mềm và thưởng bằng thức ăn khi chó làm đúng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138