Có thể đoán tuổi mèo con, chó con trong vài tuần đầu khá sát bằng cách nhìn năm thứ: dây rốn, mắt, tai, răng và dáng đi, rồi đối chiếu với cân nặng. Dây rốn còn dính là con vật chỉ mới vài ngày; mắt bắt đầu hé là quanh tuần thứ hai; răng cửa nhú và bắt đầu chập chững là quanh tuần thứ ba; răng nanh rõ, đi vững hơn và tò mò nghịch ngợm là từ tuần thứ tư trở đi.
Biết tuổi không phải để ghi cho đẹp sổ. Tuổi quyết định mèo con cần bú mấy giờ một lần, cần sưởi ấm đến mức nào, đã cần kích thích đi vệ sinh hay chưa, và khi nào tập ăn đĩa. Đoán sai một hai tuần có thể dẫn tới cho bú quá thưa ở con quá nhỏ, hoặc cố bón bình cho con đã đủ lớn để ăn thức ăn mềm.
Bảng mốc phát triển theo tuần cho mèo con
Các mốc dưới đây là khoảng thường gặp ở mèo con nhà, dùng để tham khảo. Mỗi con một khác, con sinh non, thiếu sữa hay ốm thường chậm hơn bảng. Thấy dấu hiệu lệch nhiều, nhờ thú y xem.
| Tuổi (ước) | Mắt và tai | Răng | Vận động và hành vi |
|---|---|---|---|
| Vài ngày đầu | Mắt nhắm kín, tai cụp sát đầu | Chưa có răng | Chỉ bò lết, rúc tìm hơi ấm; dây rốn còn dính, thường rụng trong khoảng tuần đầu |
| Khoảng tuần thứ hai | Mắt hé dần rồi mở, mắt mờ màu xanh; tai bắt đầu tách khỏi đầu | Chưa có hoặc chỉ cảm thấy gợn dưới lợi | Bò khoẻ hơn, chưa đứng vững; phản ứng với tiếng động rõ hơn |
| Khoảng tuần thứ ba | Mắt mở hẳn, tai dựng lên | Răng cửa nhỏ nhú lên | Chập chững đứng và đi vài bước, hay ngã; bắt đầu tự đi vệ sinh một phần |
| Khoảng tuần thứ tư | Nhìn theo vật chuyển động | Răng nanh nhú rõ | Đi vững hơn, bắt đầu vờn nhau, tò mò khám phá quanh ổ |
| Khoảng tuần thứ năm đến sáu | Màu mắt có thể bắt đầu đổi | Răng hàm sữa mọc dần | Chạy, nhảy thấp, liếm lông, dùng được khay cát |
| Khoảng tuần thứ bảy đến tám | Gần giống mèo lớn thu nhỏ | Đủ bộ răng sữa | Ăn thức ăn mềm tốt, hoạt bát, chơi lâu |
Cân nặng là chỉ dấu phụ trợ hữu ích. Ở mèo nhà cỡ trung bình, mèo con mới sinh thường nặng khoảng một trăm gam và lên thêm chừng một trăm gam mỗi tuần trong hai tháng đầu, nên một mèo con khoảng ba trăm gam thường quanh ba tuần tuổi. Đây chỉ là con số tham khảo; mèo con mồ côi, thiếu ăn thường nhẹ hơn tuổi thật.
Chó con: mốc gần giống nhưng cân nặng khác xa
Chó con đi qua những mốc tương tự mèo con: mắt nhắm khi mới sinh, thường mở trong khoảng tuần thứ hai; tai bắt đầu mở và nghe rõ hơn quanh tuần thứ hai đến ba; răng sữa nhú quanh tuần thứ ba đến bốn; đứng và chập chững quanh tuần thứ ba, chạy được và vờn nhau từ tuần thứ tư, thứ năm. Vì vậy cách đoán tuổi qua mắt, tai, răng và dáng đi vẫn dùng được.
Chỗ khác lớn nhất là cân nặng. Giống chó nhỏ và giống chó to có cân nặng sơ sinh chênh nhau nhiều lần, chó lai không rõ bố mẹ thì càng khó đoán. Một chó con nặng nửa ký có thể chỉ một tuần tuổi nếu là giống to, hoặc gần một tháng nếu là giống nhỏ. Với chó con, đừng dựa vào cân nặng để đoán tuổi; hãy dựa vào mắt, tai, răng và dáng đi, rồi dùng cân nặng để theo dõi xem nó có lên đều không.
Một điểm nữa: chó con nhặt được ngoài đường ở Việt Nam thường là chó lai, cỡ trung bình. Khi không chắc, hãy chọn cách an toàn: đối xử như con nhỏ hơn trong lịch bú và sưởi ấm, rồi điều chỉnh khi thấy nó tự ăn, tự đi lại tốt.
Kiểm tra từng dấu hiệu, theo thứ tự
Làm việc này khi con vật đã ấm và đã yên, tốt nhất là sau một cữ bú, trên một mặt bằng phẳng lót khăn. Mỗi bước chỉ mất vài giây, không cần banh mắt hay cạy miệng mạnh tay.
- Dây rốn: lật nhẹ con vật nằm nghiêng, nhìn vùng bụng. Còn một đoạn dây khô dính là con vật mới vài ngày tuổi. Rốn đỏ, sưng, chảy dịch là việc cần thú y xem.
- Mắt: nhắm kín, hé một khe hay mở hẳn. Mắt mới mở thường mờ và màu xanh xám. Đừng cố tách mí mắt chưa mở; nếu mí phồng lên như có gì bên trong, cần thú y.
- Tai: cụp dính sát đầu, bắt đầu tách ra hay đã dựng. Tai dựng và con vật quay đầu theo tiếng động là đã qua tuần thứ hai.
- Răng: dùng đầu ngón tay sạch kéo nhẹ môi trên và dưới. Răng cửa li ti ở phía trước, răng nanh nhọn ở bốn góc. Không có răng gợi ý dưới hai tuần.
- Dáng đi: đặt con vật xuống, xem nó chỉ bò lết, đứng run rẩy hay đi được vài bước. Chập chững và hay ngã là quanh tuần thứ ba.
- Cân nặng: cân bằng cân nhà bếp, ghi lại. Với mèo con, đối chiếu với bảng ở trên; với chó con, lấy làm mốc để theo dõi những ngày sau.
Ghi kết quả vào một trang sổ, kèm ngày giờ. Hai ba ngày sau kiểm lại, nếu mèo con mở mắt, nhú răng đúng nhịp thì ước lượng ban đầu của bạn đã sát.
Những chỗ dễ đoán nhầm
Mèo con gầy yếu trông nhỏ hơn tuổi thật. Mèo con bị bỏ đói vài ngày, nhiễm giun sán hay bọ chét có thể chỉ bằng cân nặng của con nhỏ hơn một tuần. Nếu răng đã nhú mà cân nặng chỉ như con mới sinh, hãy tin vào răng và báo thú y về chuyện thiếu cân.
Mắt chưa mở vì nhiễm trùng, không phải vì còn nhỏ. Mắt dính kèm ghèn, mí sưng phồng là dấu hiệu viêm, không phải mốc tuổi. Trường hợp này đừng tự lau tách mí, đưa thú y.
Chó con giống nhỏ đi vững sớm hơn. Một chó con giống nhỏ có thể trông nhanh nhẹn trong khi cân nặng rất ít; ngược lại chó con giống to vụng về hơn. Đừng suy tuổi chỉ từ một dấu hiệu.
Nhầm sự lanh lợi với tuổi. Có mèo con hai tuần đã rất ồn ào, có con bốn tuần vẫn rụt rè. Tính khí không phải mốc tuổi.
Lấy tuổi của con khoẻ nhất áp cho cả ổ. Trong một lứa, con nhỏ nhất có thể chậm hơn cả tuần. Kiểm từng con, ghi riêng, và đối xử với con nhỏ nhất theo lịch của nó.
Nhìn cách con vật bú và đi vệ sinh để kiểm lại
Ngoài năm dấu hiệu bên ngoài, cách con vật ăn và đi vệ sinh trong một hai ngày đầu cũng cho biết nhiều về tuổi. Mèo con, chó con dưới hai tuần chỉ biết ngậm và mút; đưa đĩa sữa tới mõm chúng chỉ dụi vào, không biết liếm. Từ khoảng ba tuần, nhiều con bắt đầu liếm thử sữa dính trên ngón tay, cắn cắn núm bình bằng mấy chiếc răng mới nhú. Quanh bốn tuần, một số con tự cúi xuống liếm được ở đĩa nông.
Chuyện đi vệ sinh cũng vậy. Con dưới khoảng ba tuần hầu như không tự đi, phải được kích thích sau mỗi cữ bú; nếu bạn thấy khăn lót tự nhiên ướt hoặc có phân dù chưa ai kích thích, con vật thường đã qua mốc đó. Mèo con quanh bốn tuần còn có thể tự bới bới khi được đặt vào khay cát nông.
Những quan sát này không thay được việc nhìn răng và mắt, nhưng giúp bạn kiểm lại ước lượng ban đầu. Nếu bạn đoán mười ngày tuổi mà con vật đã liếm đĩa thành thạo, nhiều khả năng nó lớn hơn bạn nghĩ.
Tuổi quyết định chăm sóc thế nào
Khi đã có ước lượng, hãy chuyển nó thành việc cụ thể. Dưới hai tuần tuổi, mèo con và chó con cần sưởi ấm liên tục, bú hai đến ba giờ một lần cả ngày đêm và cần được kích thích đi vệ sinh sau mỗi cữ. Từ hai đến ba tuần, khoảng cách giữa các cữ dãn dần, mức sưởi giảm từ từ, con vật bắt đầu tự đi vệ sinh một phần.
Quanh bốn tuần là lúc bắt đầu cho làm quen thức ăn mềm trên đĩa nông và với mèo con là làm quen khay cát. Từ sáu đến tám tuần, đa số tự ăn được, đi vệ sinh đúng chỗ, và có thể nghĩ tới việc tìm nhà nhận nuôi khi thú y đồng ý. Lịch tiêm và tẩy giun cụ thể do thú y quyết định theo tuổi và tình trạng từng con, người nuôi bộ không tự đặt.
Mỗi bước trên đều có bài riêng trong danh mục này. Điều cần nhớ ở đây chỉ là: lịch chăm sóc đi theo tuổi và theo sức của từng con, không theo mong muốn của người nuôi cho nhanh. Ép một mèo con ba tuần ăn đĩa vì mình mệt cữ đêm là cách dễ làm nó sụt cân.
Khi nào cần thú y xác nhận tuổi
Thú y nhìn răng, khung xương và tình trạng chung có thể ước tuổi chính xác hơn người không chuyên, đặc biệt với con vật gầy yếu hay đã ốm. Nên nhờ thú y xác nhận khi các dấu hiệu mâu thuẫn nhau, ví dụ răng đã mọc mà con vật không đi được; khi con vật không lên cân sau vài ngày nuôi bộ; hoặc khi bạn cần biết tuổi để thú y lên lịch tiêm phòng, tẩy giun.
Đi khám, mang theo sổ ghi cân nặng từng ngày và những gì bạn đã quan sát: ngày mở mắt, ngày nhú răng, ngày bắt đầu tự đi. Những mốc bạn tự ghi được ở nhà giúp thú y ước tuổi sát hơn nhiều so với một lần khám ngắn. Và nếu sau này trao con vật cho người nhận nuôi, chính trang sổ đó là phần hồ sơ đầu tiên của nó, có giá trị hơn bất kỳ lời kể nào.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con mở mắt khi nào?
Mèo con thường bắt đầu hé mắt trong khoảng tuần thứ hai và mở hẳn quanh cuối tuần thứ hai, đầu tuần thứ ba. Mắt mới mở thường màu xanh mờ. Nếu mí sưng, có ghèn dính, đừng tự tách mí mà nên đưa thú y vì có thể là viêm.
Mèo con mấy tuần thì mọc răng?
Răng cửa sữa thường nhú quanh tuần thứ ba, răng nanh quanh tuần thứ tư, răng hàm sữa mọc dần sau đó. Răng là một trong những dấu hiệu đoán tuổi đáng tin, nhất là với mèo con gầy yếu nhẹ cân hơn tuổi thật.
Có đoán tuổi chó con bằng cân nặng được không?
Khó, vì cân nặng sơ sinh của chó chênh nhau nhiều lần theo giống. Hãy dựa vào mắt, tai, răng và dáng đi để đoán tuổi, còn cân nặng thì dùng để theo dõi xem chó con có lên đều mỗi ngày hay không.
Dây rốn mèo con rụng sau bao lâu?
Dây rốn thường khô và rụng trong khoảng vài ngày đầu đến hết tuần đầu. Thấy còn dây rốn là con vật còn rất nhỏ, cần sưởi và bú dày. Rốn đỏ, sưng, có mủ hay mùi hôi là lý do đưa đi thú y.
Nếu không chắc tuổi thì nên chăm theo mốc nào?
Chọn mốc nhỏ hơn cho an toàn: cho bú dày hơn, sưởi ấm kỹ hơn, kích thích đi vệ sinh sau mỗi cữ. Khi con vật tự đi vệ sinh, tự liếm sữa trên đĩa và lên cân đều, bạn sẽ thấy rõ nó lớn hơn và điều chỉnh dần.
Mèo con trong cùng một ổ có cùng tuổi không?
Cùng tuổi nhưng không cùng sức. Con nhỏ nhất ổ có thể chậm hơn các anh chị cả tuần về cân nặng và vận động. Kiểm và ghi từng con riêng, chăm con yếu nhất theo nhịp của nó thay vì theo nhịp chung của cả ổ.