Cho mèo con bú bình đúng cách gồm ba việc: dùng sữa dành riêng cho mèo con pha đúng hướng dẫn, đặt mèo con nằm sấp đầu hơi ngẩng như khi bú mẹ, và để nó tự mút chứ không bóp bình đẩy sữa vào miệng. Phần lớn ca sặc sữa đến từ hai lỗi: bế ngửa mèo con và núm bình có lỗ quá to hoặc bị bóp.
Bú bình nghe đơn giản nhưng là kỹ năng cần vài cữ mới quen, cả với người lẫn với mèo con. Những cữ đầu thường vụng về, con vật quẫy, sữa dính đầy mặt. Điều đó bình thường. Bài này đi từ khâu chọn sữa, chuẩn bị bình, tư thế, đến cách đọc dấu hiệu no và xử lý khi mèo con không chịu bú.
Chọn sữa: vì sao phải là sữa dành cho mèo con
Sữa mèo mẹ đặc hơn, nhiều đạm và chất béo hơn, ít đường sữa hơn sữa bò. Mèo con uống sữa bò thường bị tiêu chảy, mà tiêu chảy ở con vật nặng vài trăm gam là mất nước rất nhanh. Sữa bột của trẻ em, sữa đặc, sữa tươi có đường hay sữa đậu nành cũng không hợp vì thành phần khác xa nhu cầu của mèo con. Thứ cần mua là sữa bột thay thế sữa mẹ dành riêng cho mèo con, bán ở cửa hàng thú cưng và phòng khám thú y. Với chó con, dùng loại dành cho chó con.
Đọc kỹ hướng dẫn trên hộp: tỉ lệ pha, nhiệt độ nước, lượng mỗi cữ theo cân nặng và số cữ mỗi ngày. Mỗi sản phẩm một công thức nên không có con số chung cho mọi loại. Lượng mỗi cữ cụ thể cho từng con, nhất là con nhẹ cân hay đang ốm, nên hỏi thú y. Đừng pha đặc hơn hướng dẫn với ý "cho mau lớn"; sữa đặc quá gây táo bón, đầy hơi.
Pha mỗi lần vừa đủ một hai cữ. Sữa đã pha để ở nhiệt độ phòng vài giờ dễ hỏng, nhất là mùa nóng. Nếu pha sẵn cho cả đêm, giữ trong tủ lạnh và chỉ hâm phần cần dùng, theo đúng thời gian bảo quản ghi trên hộp. Bột đã mở nắp đậy kín, để chỗ khô mát.
Chuẩn bị bình và núm trước mỗi cữ
Bình cho thú con có núm nhỏ và mềm hơn bình trẻ em. Núm mới thường chưa có lỗ hoặc lỗ rất nhỏ, người nuôi phải tự cắt. Đây là khâu quyết định có sặc hay không.
- Rửa bình, núm bằng nước nóng và nước rửa bình, tráng sạch, để khô. Mỗi con trong ổ nên có núm riêng nếu có con đang ốm.
- Tạo lỗ núm bằng kim đã hơ nóng hoặc cắt chữ thập rất nhỏ bằng kéo nhỏ sạch. Bắt đầu từ lỗ nhỏ nhất, chỉ nới ra khi cần.
- Thử lỗ: lật ngược bình đầy sữa, sữa phải nhỏ giọt chậm từng giọt, không chảy thành dòng. Bóp nhẹ thân bình mà sữa phụt ra là lỗ quá to.
- Hâm sữa bằng cách đặt bình vào cốc nước ấm, không hâm bằng lò vi sóng vì dễ có điểm nóng. Nhỏ vài giọt lên cổ tay: ấm như da người, không nóng.
- Lắc nhẹ cho đều, đuổi bớt bọt khí. Bọt khí vào bụng làm mèo con đầy hơi, khó chịu sau cữ bú.
- Chuẩn bị sẵn khăn nhỏ, bông và nước ấm để lau mặt và kích thích đi vệ sinh sau cữ.
Nếu chưa có bình mà buộc phải dùng xi lanh không kim, đặt đầu xi lanh ở khoé miệng, đẩy từng giọt rất chậm, đợi mèo con nuốt rồi mới đẩy giọt kế. Đây là cách tạm thời, nguy cơ sặc cao hơn bình.
Tư thế và từng bước của một cữ bú
Cách dễ nhất cho người mới là ngồi, đặt một khăn gấp trên đùi hoặc trên bàn, cho mèo con nằm sấp trên khăn. Mèo con khi bú mẹ thì bốn chân bám, đầu hơi ngẩng, đẩy chân trước nhịp nhàng; tư thế bú bình nên giống như thế.
- Chỉ cho bú khi mèo con đã ấm. Kiểm bằng cách chạm bụng và bên trong miệng.
- Đặt mèo con nằm sấp, bốn chân trên khăn, đầu ngẩng nhẹ. Không bế ngửa, không dựng đứng.
- Nhỏ một giọt sữa lên đầu núm, đưa núm chạm nhẹ môi. Đa số mèo con sẽ há miệng ngậm. Nếu chưa, nhẹ nhàng mở miệng bằng cách đưa núm vào khoé miệng rồi xoay vào giữa.
- Giữ bình nghiêng khoảng bốn mươi lăm độ, đáy bình cao hơn núm một chút để núm luôn đầy sữa, không hút phải khí.
- Để mèo con tự mút. Không bóp bình. Có thể kéo nhẹ bình ra như muốn rút, phản xạ mèo con sẽ mút mạnh hơn để giữ núm.
- Khi mèo con nhả núm, quay đầu, bụng tròn căng vừa phải, nghĩa là đã đủ. Không ép thêm.
- Bế mèo con áp vào vai hoặc nằm sấp trên lòng bàn tay, xoa nhẹ lưng vài chục giây để đẩy hơi.
- Lau sạch mặt, cằm, ngực bằng khăn ấm ẩm, rồi kích thích đi vệ sinh và đặt trở lại ổ ấm.
Ghi lại giờ bú, lượng ước chừng và thái độ bú (hăng, bình thường, lười) vào sổ. Những ghi chép này cùng với cân nặng mỗi ngày là căn cứ để biết mèo con có ăn đủ không.
Những lỗi dễ làm mèo con sặc sữa
Bế ngửa như em bé. Ở tư thế ngửa, sữa chảy thẳng xuống họng, dễ lọt vào khí quản. Mèo con không ho mạnh được như người nên sữa vào phổi rất nguy hiểm.
Bóp bình hoặc đẩy xi lanh nhanh. Sốt ruột vì mèo con bú chậm, nhiều người bóp cho sữa ra nhanh hơn. Mèo con không kịp nuốt sẽ sặc. Mút là việc của con vật, không phải của bình.
Lỗ núm quá to. Lỗ cắt rộng làm sữa chảy thành dòng. Luôn thử lật ngược bình trước cữ đầu và sau mỗi lần nới lỗ.
Cho bú khi mèo con lạnh, lả, không có phản xạ mút. Con vật không mút thì sữa đổ vào sẽ không được nuốt đúng. Trường hợp này cần ủ ấm và hỏi thú y, có khi phải được thú y cho ăn bằng cách khác.
Cho bú quá nhiều trong một cữ. Bụng căng cứng, mèo con nôn trớ, có thể hít phải chất nôn. Theo lượng hướng dẫn, chia nhiều cữ nhỏ thay vì ít cữ lớn.
Nhận ra mèo con bị sặc và việc làm ngay
Dấu hiệu sặc thường thấy là sữa hoặc bọt sữa trào ra mũi, mèo con ho, hắt hơi, giãy mạnh, thở khò khè ngay trong hoặc sau cữ bú. Khi thấy, dừng cho bú ngay. Bế mèo con nằm sấp trên lòng bàn tay, đầu thấp hơn thân một chút, để sữa chảy ra theo trọng lực, lau sạch mũi miệng bằng khăn mềm. Giữ ấm và để con vật nghỉ, không cho bú tiếp ngay.
Sặc nhẹ một lần, sau đó mèo con thở êm, bú lại bình thường ở cữ sau thì theo dõi thêm. Nhưng nếu sau khi sặc mèo con thở nhanh, thở bằng bụng, thở khò khè kéo dài, há miệng thở, bỏ bú hay lờ đờ trong những giờ sau, cần đưa thú y sớm vì sữa vào phổi có thể gây viêm phổi. Đừng tự dùng thuốc, chỉ thú y mới đánh giá được mức độ.
Sau một lần sặc, hãy kiểm lại toàn bộ khâu chuẩn bị: lỗ núm, góc bình, tư thế. Thường lỗi lặp lại ở cùng một chỗ.
Cho cả một ổ bú bình: thứ tự, ghi chép và chia việc
Nuôi bộ một con đã bận, nuôi bốn năm con cùng lúc thì mỗi cữ có thể mất cả tiếng. Để không bỏ sót con nào, hãy phân biệt từng con ngay từ ngày đầu, dựa vào màu lông, đốm, hoặc một chấm bút dạ không độc trên móng chân nếu cả đàn giống hệt nhau, và gọi tên riêng cho dễ ghi sổ.
Mỗi cữ cho bú theo một thứ tự cố định, nhưng con yếu nhất hoặc nhẹ cân nhất nên được bú trước, khi người nuôi còn kiên nhẫn và sữa còn ấm đúng mức. Trong khi một con bú, các con khác vẫn ở trong ổ ấm, không bày cả đàn ra bàn. Con nào bú xong thì lau, kích thích đi vệ sinh, rồi trả về ổ trước khi lấy con tiếp theo.
Ghi sổ theo từng con: giờ bú, ước lượng lượng bú, bú hăng hay lười, có đi vệ sinh không, phân ra sao. Nhìn một bảng như vậy sau hai ngày, bạn sẽ thấy ngay con nào đang tụt lại. Nếu nhà có hai người, nên chia ca đêm thay vì một người thức trắng; người kiệt sức lúc ba giờ sáng là người dễ bóp bình, dễ quên ủ ấm nhất. Khi có nhiều con mà chỉ một người, đừng ngại nhờ nhóm cứu hộ hay nhà tạm san sẻ bớt.
Mèo con không chịu bú bình: nguyên nhân thường gặp
Mèo con vừa mất mẹ thường lạ núm bình, lạ mùi sữa, quẫy đầu, đẩy núm ra. Đó là bình thường ở những cữ đầu, không có nghĩa là nó không đói. Thử lại các bước: chắc rằng con vật đã ấm, sữa đủ ấm, lỗ núm không quá nhỏ đến mức mút mãi không ra, môi trường yên tĩnh. Có người thấy hiệu quả khi quấn nhẹ mèo con trong khăn cho nó cảm giác được ôm, hoặc khi vuốt nhẹ lưng bằng bàn chải đánh răng mềm, giống mèo mẹ liếm.
Nếu mèo con bỏ hẳn từ hai cữ liên tiếp trở lên, hoặc chỉ ngậm vài lần rồi thôi, bú yếu dần qua các cữ, thì không còn là chuyện lạ núm. Một con non nhịn ăn lâu sẽ tụt đường huyết, lạnh đi, rồi càng yếu không bú được. Lúc này cần thú y xem chứ không nên cố ép. Thú y có cách hỗ trợ ăn khi cần, và người nuôi không nên tự đặt ống cho ăn nếu chưa được hướng dẫn trực tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Có cho mèo con uống sữa tươi không đường được không?
Không nên. Sữa bò, kể cả không đường, khác sữa mèo về thành phần và dễ gây tiêu chảy ở mèo con, mà tiêu chảy làm mèo con mất nước rất nhanh. Hãy dùng sữa thay thế sữa mẹ dành riêng cho mèo con, pha theo hướng dẫn trên hộp.
Mỗi cữ mèo con bú bao nhiêu là đủ?
Lượng mỗi cữ phụ thuộc cân nặng, tuổi và loại sữa, nên hãy theo bảng trên hộp sữa và hỏi thú y với con nhẹ cân hay đang ốm. Dấu hiệu đủ là mèo con tự nhả núm, bụng tròn vừa phải không căng cứng, ngủ yên và lên cân đều mỗi ngày.
Mèo con bú xong bị nấc có sao không?
Nấc nhẹ sau bú khá thường gặp, nhất là khi nuốt nhiều khí. Bế nằm sấp, xoa lưng để đẩy hơi, thường hết sau ít phút. Nếu nấc kèm sữa trào ra mũi, thở khò khè hay mệt, cần theo dõi như sặc và đi thú y nếu không đỡ.
Dùng xi lanh cho mèo con bú có được không?
Chỉ nên dùng tạm khi chưa có bình, vì người cầm xi lanh rất dễ đẩy nhanh làm mèo con sặc. Nếu dùng, đặt đầu xi lanh ở khoé miệng, đẩy từng giọt, chờ nuốt rồi mới tiếp. Nên chuyển sang bình có núm càng sớm càng tốt.
Sữa cho mèo con pha xong để được bao lâu?
Tuỳ sản phẩm, xem hướng dẫn bảo quản trên hộp. Nói chung sữa đã pha để ngoài trời nóng chỉ nên dùng trong thời gian ngắn, phần còn thừa sau cữ bú thì bỏ, không hâm lại nhiều lần. Pha mỗi lần vừa đủ là cách an toàn nhất.
Chó con mồ côi bú bình có giống mèo con không?
Nguyên tắc giống nhau: sữa dành riêng cho chó con, nằm sấp khi bú, không bóp bình, ủ ấm trước khi cho ăn. Khác biệt là lượng sữa và cỡ núm theo cỡ con vật, chó con giống to bú nhiều hơn hẳn, nên lấy hướng dẫn trên hộp và lời thú y làm chuẩn.