Chó mèo con mồ côi ở tuần đầu cần bú khoảng hai đến ba giờ một lần cả ngày lẫn đêm; sang tuần thứ hai dãn ra khoảng ba đến bốn giờ; tuần thứ ba khoảng bốn đến năm giờ; từ tuần thứ tư bắt đầu làm quen thức ăn mềm và bớt dần bình. Cữ đêm thường chỉ bỏ được khi con vật đã khoẻ, lên cân đều và đã qua khoảng ba tuần tuổi.
Lịch dưới đây là khung tham khảo thường dùng khi nuôi bộ. Nó phải được điều chỉnh theo từng con: con nhẹ cân, con vừa ốm dậy cần bú dày hơn; con khoẻ, lên cân tốt có thể dãn sớm hơn một chút. Lượng sữa mỗi cữ thì theo hướng dẫn trên hộp sữa thú con và lời thú y, không có một con số dùng chung cho mọi trường hợp.
Khung lịch bú theo tuần tuổi
Bảng áp cho mèo con và chó con được nuôi hoàn toàn bằng bình. Tuổi lấy theo ước lượng của bạn; nếu chưa chắc, chọn hàng của tuần nhỏ hơn.
| Tuổi (ước) | Khoảng cách giữa các cữ | Cữ đêm | Việc kèm theo |
|---|---|---|---|
| Tuần đầu | Khoảng 2–3 giờ | Có, không bỏ | Kích thích đi vệ sinh sau mọi cữ; sưởi liên tục |
| Tuần thứ hai | Khoảng 3–4 giờ | Có, có thể dãn nhẹ nếu lên cân tốt | Vẫn kích thích đi vệ sinh; theo dõi mắt mở |
| Tuần thứ ba | Khoảng 4–5 giờ | Thường còn một cữ giữa đêm | Con vật bắt đầu tự đi vệ sinh một phần |
| Tuần thứ tư | Khoảng 5–6 giờ, thêm bữa mềm trên đĩa | Nhiều con bỏ được nếu ăn tốt ban ngày | Bắt đầu tập ăn đĩa; mèo con làm quen khay cát |
| Tuần thứ năm đến sáu | Bình giảm dần, ăn mềm là chính | Không cần | Cai dần, có nước sạch |
| Tuần thứ bảy đến tám | Ăn thức ăn cho con non theo bữa | Không cần | Thú y xem trước khi tìm nhà |
Số cữ trong ngày suy ra từ khoảng cách: hai giờ một cữ là mười hai cữ, ba giờ là tám cữ. Đừng gom ít cữ mà tăng lượng mỗi cữ để bù, vì dạ dày con non rất nhỏ, cho quá nhiều một lần dễ nôn trớ và tiêu chảy.
Vì sao cữ đêm không bỏ sớm được
Con non chỉ dự trữ được rất ít năng lượng. Ở mèo con, chó con dưới hai tuần, lượng đường trong máu tụt khá nhanh nếu nhịn quá lâu, và khi đường huyết thấp con vật lạnh đi, lờ đờ, bú kém hơn ở cữ sau, tạo thành vòng xoáy. Với mèo mẹ, đàn con bú gần như liên tục cả đêm; người nuôi bộ chỉ đang cố tái tạo phần nào nhịp đó.
Nhiều người cố dồn cữ cuối thật no lúc nửa đêm để ngủ tới sáng. Thường kết quả là con vật nôn trớ lúc khuya hoặc sáng ra lạnh và yếu. Ở tuần đầu, khoảng nghỉ dài nhất ban đêm nên giữ trong khoảng ba giờ; sang tuần thứ hai, thứ ba mới dãn dần được, và chỉ khi sổ cân cho thấy con vật lên đều.
Một dấu hiệu tốt để biết đã có thể dãn cữ đêm: con vật ngủ yên tới giờ bú mà không kêu đói sớm, lên cân đều mỗi ngày, bú hăng ở cữ sáng nhưng không cuống cuồng. Nếu bỏ một cữ đêm mà sáng ra cân giảm hoặc đứng yên, hãy quay lại lịch cũ thêm vài ngày.
Xếp lịch cho người nuôi để không kiệt sức
Lịch bú tốt là lịch người nuôi giữ được suốt hai ba tuần. Một người thức trắng ba đêm liền sẽ bắt đầu ngủ quên, quên ủ ấm, bóp bình cho nhanh. Vài cách xếp dưới đây giúp nhịp đều mà vẫn có giấc ngủ.
- Chọn giờ "neo" cho cữ đầu ngày, ví dụ giả định sáu giờ sáng, rồi cộng đều theo khoảng cách của tuần tuổi. Cữ nào trễ thì cữ sau tính lại từ giờ thật đã bú, không cố bù.
- Đặt báo thức điện thoại cho từng cữ đêm, đặt bình, sữa, khăn, bông sẵn cạnh ổ để mỗi cữ đêm gọn trong khoảng nửa giờ.
- Nếu nhà có hai người, chia ca: một người nhận cữ trước nửa đêm, một người nhận cữ sau. Ghi vào cùng một sổ để người sau biết cữ trước bú ra sao.
- Pha sẵn sữa cho cữ đêm theo đúng cách bảo quản trên hộp, để tủ lạnh, khi dùng chỉ việc hâm. Không để sữa đã pha ở nhiệt độ phòng cả đêm.
- Ban ngày, nếu phải đi làm, cân nhắc mang cả hộp ổ theo khi chỗ làm cho phép, hoặc nhờ người thân trông vài cữ. Không có ai thì đó là tín hiệu nên tìm nhà tạm có người ở nhà, ít nhất cho tới tuần thứ ba.
Ngủ đủ không phải chuyện riêng của người nuôi. Người nuôi tỉnh táo cho bú đúng tư thế, nhận ra con nào khác thường; người nuôi kiệt sức thì bỏ sót.
Lịch đang không hợp: đọc từ sổ và từ con vật
Cân đứng yên hoặc giảm qua hai ngày. Có thể bú chưa đủ, cữ quá thưa, hoặc con vật đang ốm. Quay về khoảng cách ngắn hơn và nhờ thú y xem nếu không cải thiện sau một ngày.
Kêu đói, tìm vú liên tục chỉ sau một hai giờ. Có thể lượng mỗi cữ chưa đủ hoặc lỗ núm quá nhỏ làm con vật mút mệt mà được ít. Kiểm núm trước khi tăng lượng.
Nôn trớ sau bú, bụng căng. Thường là mỗi cữ quá nhiều hoặc bú quá nhanh. Giảm lượng mỗi cữ, chia thêm cữ, kiểm lại lỗ núm.
Phân lỏng, màu nhạt bất thường. Có thể do pha sữa sai tỉ lệ, đổi loại sữa đột ngột, dụng cụ không sạch hoặc bệnh. Kiểm lại cách pha; tiêu chảy kéo dài hơn một ngày hay kèm lờ đờ cần thú y.
Ngủ li bì, gọi không dậy bú. Không phải "ngoan". Kiểm thân nhiệt ngay; con vật lạnh hoặc không phản xạ cần thú y.
Đổi sữa, đổi người, đổi nhà: giữ lịch thế nào
Đổi loại sữa giữa chừng vì hết hàng hay vì giá là chuyện hay gặp. Nếu được, chuyển từ từ trong hai ba ngày bằng cách pha phần mới tăng dần, không đổi hẳn trong một cữ, vì ruột con non phản ứng với thay đổi đột ngột. Ghi ngày đổi vào sổ để nếu phân thay đổi, bạn biết nguyên nhân có thể nằm ở đâu.
Khi chuyển con vật cho nhà tạm hay nhóm cứu hộ, đưa kèm sổ: giờ các cữ gần nhất, lượng bú, loại sữa đang dùng, cân nặng từng ngày. Người nhận sẽ giữ được nhịp cũ thay vì phải đoán lại từ đầu. Đi đường xa thì tính giờ cho bú ngay trước khi đi, mang theo sữa pha sẵn trong bình giữ nhiệt và nguồn ấm cho hộp.
Tương tự, những ngày bạn phải đi đâu đó, người trông thay cần được chỉ trực tiếp ít nhất một cữ: cách ủ ấm, tư thế bú, kích thích đi vệ sinh. Viết lịch ra giấy dán cạnh ổ. Nuôi bộ không chịu được kiểu "chắc cũng biết cho bú mà".
Con nhẹ cân, sinh non hay vừa ốm dậy cần lịch riêng
Khung lịch theo tuần tuổi được tính cho con vật có sức khoẻ trung bình. Trong một ổ nhặt ngoài đường, thường có ít nhất một con nhỏ hơn hẳn: nhẹ cân, bú yếu, hay bị anh chị em chen ra. Con này không nên theo lịch chung của ổ. Nó cần cữ dày hơn, mỗi cữ ít hơn, được bú trước khi người nuôi đã mệt, và được ủ ấm kỹ hơn giữa các cữ.
Con sinh non hay nhỏ bất thường so với tuổi thường bú rất chậm, mút yếu, có khi chỉ được vài lần mút rồi ngủ thiếp. Đừng lấy thời gian cữ bú dài ra để ép cho đủ lượng; cho nghỉ, giữ ấm, rồi thử lại sau một khoảng ngắn. Với những con này, khoảng cách giữa các cữ thường được giữ như tuần đầu lâu hơn bình thường, cho tới khi cân lên đều.
Con vừa ốm dậy, vừa được thú y điều trị, thì lịch bú do thú y dặn là chuẩn. Ghi rõ lời dặn vào sổ: bao lâu một cữ, mỗi cữ khoảng bao nhiêu, có cần thêm gì không. Người nuôi bộ không tự đặt thêm thuốc bổ, nước đường hay bất cứ thứ gì ngoài sữa đúng loại. Nếu con yếu không theo được lịch, hay bú ít dần qua mấy cữ, đó là lúc quay lại thú y chứ không phải lúc thử mẹo.
Khi nào lịch bú chuyển sang lịch ăn
Khoảng tuần thứ tư là lúc lịch bú bắt đầu nhường chỗ cho lịch ăn. Lúc này con vật có răng, đi vững, tò mò ngửi đồ ăn. Bạn thêm một hai bữa thức ăn mềm trên đĩa nông mỗi ngày, rồi tăng dần, trong khi số cữ bình giảm dần. Đến khoảng tuần thứ sáu, phần lớn đã ăn mềm là chính, bình chỉ còn là bữa phụ hoặc bỏ hẳn.
Đừng cai đột ngột chỉ vì mệt cữ đêm. Con vật chưa biết ăn đĩa mà bị rút bình sẽ sụt cân nhanh. Dấu hiệu đã sẵn sàng giảm bình là con vật liếm được thức ăn trên đĩa, nhai cắn núm bình, cân vẫn lên khi số cữ bình giảm. Cách tập cai sữa từng bước có bài riêng trong danh mục này.
Trong giai đoạn chuyển này, vẫn cân mỗi ngày. Cân là thước đo duy nhất cho biết việc giảm bình có đang đi đúng nhịp với khả năng tự ăn của con vật hay không. Thấy cân chững lại hai ngày, giữ thêm một cữ bình rồi mới giảm tiếp.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con 1 tuần tuổi bú mấy tiếng một lần?
Thường khoảng hai đến ba giờ một lần, cả ban đêm. Con nhẹ cân hoặc vừa ốm có thể cần dày hơn. Lượng mỗi cữ theo bảng trên hộp sữa dành cho mèo con và lời thú y, không tự tăng lượng để dãn cữ.
Khi nào mèo con không cần bú đêm nữa?
Thường quanh tuần thứ ba đến thứ tư, khi con vật khoẻ, lên cân đều và đã bắt đầu ăn thêm thức ăn mềm ban ngày. Bỏ cữ đêm mà sáng ra cân giảm hoặc con vật yếu đi thì quay lại lịch cũ thêm vài ngày.
Mèo con ngủ say tới giờ bú có nên đánh thức không?
Ở tuần đầu, tuần thứ hai thì nên đánh thức nhẹ nhàng để giữ nhịp, vì con non dễ tụt đường huyết nếu nhịn lâu. Nếu gọi mãi không tỉnh, thân lạnh, mềm oặt thì không phải ngủ say, cần kiểm thân nhiệt và đi thú y.
Có thể cho chó con bú ít cữ hơn nhưng mỗi cữ nhiều hơn không?
Không nên. Dạ dày con non nhỏ, cho quá nhiều một lần dễ nôn trớ, đầy hơi, tiêu chảy, thậm chí hít phải sữa. Chia đều theo khoảng cách của tuần tuổi và giữ lượng mỗi cữ theo hướng dẫn của sản phẩm và thú y.
Đi làm cả ngày thì xếp lịch bú cho mèo con thế nào?
Với mèo con dưới ba tuần gần như không thể bỏ trống cả ngày. Cần người ở nhà cho bú, mang theo đến chỗ làm nếu được phép, hoặc gửi nhà tạm có kinh nghiệm cho tới khi mèo con tự ăn được thức ăn mềm.
Ghi sổ lịch bú cần ghi những gì?
Mỗi cữ ghi giờ, lượng ước chừng, thái độ bú, có đi vệ sinh không và phân ra sao; mỗi ngày ghi cân nặng cùng giờ. Ghi riêng từng con nếu nuôi cả ổ. Sổ này giúp nhận ra sớm con nào đang tụt lại và rất có ích khi đi thú y.