Khi nhặt được mèo con mới sinh mất mẹ, việc đầu tiên là giữ ấm, không phải cho bú. Mèo con dưới ba tuần tuổi chưa tự giữ được thân nhiệt; một con bị lạnh mà bị ép bú thì bụng không tiêu được sữa và có thể sặc. Thứ tự đúng trong vài giờ đầu là: ủ ấm cho tới khi thân con vật ấm lên, kiểm tra nhanh xem có dấu hiệu nguy cấp không, rồi mới cho bú bằng sữa dành riêng cho mèo con, và liên hệ một phòng khám thú y càng sớm càng tốt.
Bài này dành cho người tình cờ gặp một con hay một ổ mèo con còn đỏ hỏn, chưa mở mắt, trong thùng các-tông, bụi cây hay gầm cầu thang. Mục tiêu của vài giờ đầu không phải nuôi lớn cả lứa ngay, mà là giữ chúng sống qua đêm nay một cách an toàn, đủ để thú y xem và để bạn quyết định bước tiếp theo.
Trước khi bế lên: chắc rằng mèo con thật sự mất mẹ
Rất nhiều ổ mèo con bị "cứu" trong khi mẹ chúng chỉ đi kiếm ăn. Mèo mẹ thường rời ổ vài giờ, nhất là khi đàn con đã no và ngủ. Nếu mèo con nằm khô ráo, sạch sẽ, bụng tròn, ngủ dồn thành một cụm và không kêu liên tục, khả năng cao là có mẹ. Trong trường hợp đó, đứng xa quan sát vẫn tốt hơn mang đi, vì sữa mẹ và hơi ấm của mẹ là thứ người nuôi bộ giỏi đến đâu cũng chỉ thay thế được một phần.
Ngược lại, có những tình huống không nên chờ: mèo con nằm dưới mưa hay giữa nắng gắt, ướt sũng, lạnh khi chạm vào, kêu liên tục nhiều giờ, có kiến bu, nằm ở chỗ xe cộ hay chó qua lại, hoặc bạn biết chắc mèo mẹ đã chết hay bị bắt đi. Một mèo con bị bỏ vào thùng kín, dán băng keo, đặt cạnh thùng rác cũng gần như chắc chắn là bị người bỏ, không có mẹ quay lại.
Nếu chưa chắc, có thể dời cả ổ vào chỗ khô ráo ngay gần đó, che mưa cho chúng, rồi quan sát từ xa. Cách nhận biết một ổ có thật sự bị bỏ rơi hay không được bàn kỹ ở bài riêng trong danh mục này; ở đây chỉ cần nhớ một nguyên tắc: mèo con đã lạnh, ướt hay đang gặp nguy thì cứu trước, tìm mẹ sau.
Một giờ đầu: thứ tự việc cần làm
Khi đã quyết định mang mèo con về, làm theo thứ tự dưới đây. Đừng nhảy cóc sang cho bú chỉ vì con vật kêu, tiếng kêu của mèo con sơ sinh thường là tiếng kêu lạnh nhiều hơn là đói.
- Bế mèo con bằng cả bàn tay, đỡ dưới bụng và ngực, đặt vào một hộp có lót khăn khô. Nếu con vật ướt, lau nhẹ bằng khăn bông, thấm chứ không chà mạnh. Không tắm mèo con sơ sinh.
- Áp mèo con vào nguồn ấm nhẹ: thân người bạn (trong lòng áo), hoặc chai nước ấm quấn khăn đặt cạnh, không đặt trực tiếp lên da. Mục tiêu là ấm lên từ từ trong khoảng nửa giờ đến một giờ, không hơ lửa, không sấy tóc thổi thẳng.
- Trong lúc ủ ấm, xem nhanh: con vật có thở đều không, có cử động, có phản xạ rúc tìm khi chạm vào mõm không, có vết thương, có rận bọ chét nhiều không, dây rốn còn hay đã rụng.
- Khi thân mèo con đã ấm (chạm vào bụng và bàn chân thấy ấm như da tay mình), mới tính chuyện cho bú. Nếu chưa có sữa dành cho mèo con, đừng thay bằng sữa bò hay sữa đặc; vài giờ chờ mua sữa đúng ít hại hơn một bụng tiêu chảy.
- Gọi hoặc nhắn trước cho một phòng khám thú y gần nhà, kể tình huống, hỏi giờ có thể mang tới. Mèo con dưới một tuần tuổi, mèo con lạnh, không chịu rúc hay có vết thương thì nên được thú y xem ngay trong ngày.
Nếu nhặt được cả ổ, giữ chúng chung một hộp. Mèo con nằm dồn vào nhau giữ ấm cho nhau tốt hơn nằm riêng, và việc theo dõi cũng dễ hơn.
Chuẩn bị gì trong đêm đầu tiên
Không cần mua cả bộ đồ nghề ngay. Đêm đầu chỉ cần đủ để giữ ấm, cho bú, giữ sạch và theo dõi. Bảng dưới chia ra thứ cần ngay và thứ có thể mua sau một hai ngày.
| Thứ cần có | Dùng làm gì | Lưu ý |
|---|---|---|
| Hộp có thành cao, lót khăn khô | Ổ cho mèo con, giữ chúng không bò ra ngoài | Thay khăn khi ẩm; để hộp nơi kín gió, xa chỗ người đi lại |
| Nguồn ấm: chai nước ấm quấn khăn hoặc tấm sưởi để mức thấp | Thay hơi ấm của mẹ | Chỉ sưởi một nửa hộp để mèo con tự bò ra chỗ mát nếu nóng |
| Sữa dành cho mèo con (sữa thay thế sữa mẹ) | Nguồn ăn duy nhất ở tuần đầu | Pha đúng hướng dẫn trên hộp; hỏi thú y lượng theo cân nặng |
| Bình bú nhỏ cho thú con hoặc xi lanh không kim | Cho bú từng chút | Xi lanh chỉ dùng khi chưa có bình và phải đẩy rất chậm |
| Bông gòn, khăn mềm, nước ấm | Kích thích đi vệ sinh, lau sạch | Mỗi con một miếng bông riêng |
| Cân nhà bếp có vạch đến gam | Cân mỗi ngày để biết con vật có lên cân | Cân cùng giờ, trước khi bú |
Những thứ như sữa bột cho người, nước cơm, sữa chua, lòng đỏ trứng mà bạn thấy được truyền tai trên mạng đều không phải thức ăn cho mèo con sơ sinh. Chúng hoặc thiếu dinh dưỡng, hoặc gây tiêu chảy, mà tiêu chảy ở con vật nặng chừng một trăm gam là chuyện rất nguy hiểm.
Những lỗi hay gặp trong đêm đầu
Cho bú khi mèo con còn lạnh. Đây là lỗi phổ biến nhất và cũng nguy hiểm nhất. Khi thân nhiệt thấp, ruột mèo con gần như ngừng hoạt động, sữa đọng lại, con vật có thể nôn hoặc sặc vào phổi. Ủ ấm trước, cho bú sau là nguyên tắc không có ngoại lệ.
Dùng sữa bò, sữa tươi có đường hay sữa đặc. Sữa bò khác sữa mèo về thành phần, mèo con khó tiêu và rất dễ tiêu chảy. Sữa đặc thì quá nhiều đường. Nếu chưa mua được sữa cho mèo con, hỏi thú y hoặc cửa hàng thú cưng gần nhất; nhiều nơi bán gói nhỏ dùng tạm.
Bế ngửa mèo con như bế em bé khi cho bú. Mèo con bú trong tư thế nằm sấp, đầu hơi ngẩng, như khi bú mẹ. Nằm ngửa làm sữa dễ chảy vào khí quản. Cách cầm bình và tư thế đúng được bàn kỹ ở bài về bú bình.
Ủ quá nóng. Người cứu thương con vật hay quấn kín, đặt sát bóng đèn hoặc túi chườm quá nóng. Mèo con không tự bò đi được xa sẽ bị nóng quá, mất nước, thậm chí bỏng. Luôn để một phần hộp không sưởi.
Để mèo con trong phòng có quạt thổi thẳng hay máy lạnh lạnh sâu. Gió lùa lấy nhiệt rất nhanh. Đặt hộp ở góc kín gió, đậy hờ một phần nắp bằng khăn để giữ hơi ấm mà vẫn thoáng khí.
Cho nhiều người bế, chụp ảnh. Ai cũng muốn bế mèo con, nhưng mỗi lần lấy ra khỏi ổ là một lần mất nhiệt và thêm nguy cơ rơi. Đêm đầu chỉ người chăm chính chạm vào, rửa tay trước và sau.
Khi nào phải đi thú y ngay, không chờ sáng
Người nuôi bộ không cần, và không nên, tự đoán bệnh cho mèo con. Việc của bạn là nhận ra lúc nào tình hình vượt quá chăm sóc ở nhà. Nên đưa mèo con tới phòng khám ngay, kể cả ban đêm nếu tìm được nơi trực, khi gặp một trong các dấu hiệu sau: đã ủ hơn một giờ mà thân vẫn lạnh; mềm oặt, không cử động khi được chạm; không có phản xạ rúc, ngậm núm bình; thở hắt, há miệng thở hoặc có sữa trào ra mũi; có vết thương hở, chảy máu không cầm; bụng chướng căng; mắt sưng phồng có dịch.
Khi mang đi, giữ mèo con trong hộp có nguồn ấm, đậy khăn, đặt hộp trong lòng chứ không treo lủng lẳng trên xe máy. Mang theo hộp sữa bạn định dùng để thú y xem. Kể rõ: nhặt được ở đâu, lúc mấy giờ, khi đó con vật lạnh hay ấm, đã cho ăn gì chưa. Những chi tiết đó giúp thú y nhiều hơn bạn tưởng.
Về chi phí, mỗi phòng khám một mức, hỏi rõ trước những việc sẽ làm và khoản tiền dự kiến. Nếu bạn không kham nổi việc chăm lâu dài, nói thẳng điều đó; nhiều phòng khám biết các nhóm cứu hộ hoặc người nhận nuôi bộ ở khu vực và có thể chỉ đường.
Sau đêm đầu: tự nuôi hay nhờ người khác
Nuôi bộ mèo con sơ sinh là việc nặng. Tuần đầu cần cho bú hai đến ba giờ một lần, cả ban đêm, mỗi cữ còn phải kích thích đi vệ sinh, lau rửa, ghi chép cân nặng. Người đi làm cả ngày, nhà có trẻ nhỏ hay người ốm, hoặc chưa từng nuôi mèo thì nên thành thật với bản thân về sức mình trước khi ôm cả lứa.
Nếu muốn tự nuôi, hãy đọc tiếp các bài trong danh mục này theo thứ tự: đoán tuổi để biết lịch bú, giữ ấm, cho bú bình, kích thích đi vệ sinh, cân mỗi ngày và các dấu hiệu nguy hiểm. Nếu không tự nuôi được, những hướng có thể thử là nhờ một nhà tạm có kinh nghiệm nuôi bộ, liên hệ nhóm cứu hộ trong vùng xem họ có nhận không, hoặc tìm một mèo mẹ đang nuôi con có thể nhận thêm, việc này chỉ nên làm khi có người hiểu chuyện hướng dẫn.
Dù chọn hướng nào, đừng để mèo con quay lại chỗ cũ, và đừng cảm thấy có lỗi nếu phải nhờ người. Giữ được con vật sống qua đêm đầu và giao tận tay một người chăm được đã là phần việc lớn nhất mà người tình cờ đi ngang có thể làm.
Câu hỏi thường gặp
Mèo con mới sinh nhặt được có cần tắm không?
Không. Mèo con sơ sinh mất nhiệt rất nhanh khi ướt, tắm có thể làm chúng lạnh đến nguy hiểm. Chỉ lau chỗ bẩn bằng khăn ấm ẩm rồi thấm khô ngay. Nếu bọ chét nhiều, đưa thú y xem, đừng dùng thuốc trị bọ chét của mèo lớn.
Chưa mua được sữa cho mèo con thì cho uống gì tạm?
Trong vài giờ đầu, giữ ấm quan trọng hơn ăn. Mèo con khoẻ chịu đói vài giờ được, còn sữa bò hay sữa đặc dễ gây tiêu chảy. Gọi phòng khám thú y hoặc cửa hàng thú cưng gần nhất hỏi chỗ mua sữa cho mèo con và hỏi thú y nếu phải chờ lâu.
Làm sao biết mèo con đã đủ ấm để cho bú?
Chạm vào bụng, bàn chân và bên trong miệng thấy ấm, không lạnh hơn da tay bạn; con vật cử động, rúc tìm khi chạm vào mõm. Nếu ủ hơn một giờ mà vẫn lạnh, mềm oặt, hãy đưa tới thú y ngay thay vì tiếp tục tự xử.
Nhặt được mèo con ban đêm, có cần đi thú y ngay không?
Nếu con vật ấm lên, rúc tìm, thở đều và không có vết thương, có thể giữ ấm và cho bú đúng cách tới sáng rồi đi khám. Nếu lạnh mãi không ấm, không phản xạ, thở khó hay chảy máu thì tìm nơi trực đêm, không chờ.
Một người đi làm cả ngày có nuôi bộ được mèo con sơ sinh không?
Rất khó ở tuần đầu, vì mèo con cần bú hai đến ba giờ một lần cả ngày lẫn đêm. Nếu không có người ở nhà thay phiên, nên tìm nhà tạm hoặc nhóm cứu hộ có kinh nghiệm nuôi bộ, ít nhất cho tới khi mèo con được ba bốn tuần tuổi.
Có nên cho mèo con nằm chung với chó mèo trong nhà để giữ ấm không?
Không nên trong những ngày đầu. Con vật trong nhà có thể đè, cắn, hoặc lây bệnh qua lại vì mèo con nhặt được chưa rõ tiền sử. Giữ mèo con ở hộp riêng, phòng riêng, rửa tay trước và sau khi chăm, cho tới khi thú y đã xem.