Một ổ mèo con nằm một mình chưa chắc đã bị bỏ rơi: mèo mẹ thường rời ổ hàng giờ để kiếm ăn, nhất là khi đàn con đã no và đang ngủ. Nếu mèo con khô ráo, sạch, bụng tròn, ngủ dồn yên lặng và ổ ở chỗ an toàn, cách tốt nhất là đứng xa quan sát vài giờ. Chỉ nên mang về ngay khi mèo con gặp nguy: lạnh, ướt, bị thương, kêu thảm liên tục, hoặc ổ nằm ở chỗ nguy hiểm.
Chẳng có người nuôi bộ nào thay được mèo mẹ hoàn toàn. Sữa mẹ, hơi ấm, việc mẹ liếm con đi vệ sinh và dạy con các tập tính là thứ rất khó làm lại bằng tay. Vì vậy câu hỏi đầu tiên khi thấy một ổ mèo con không phải "mang về thế nào" mà là "mẹ chúng còn không".
Vì sao mèo mẹ hay vắng ổ
Một mèo mẹ đang nuôi con, nhất là mèo hoang hay mèo thả rông, phải đi kiếm ăn nhiều để đủ sữa. Mèo mẹ thường rời ổ trong lúc đàn con no và ngủ, có khi đi một hai giờ, có khi lâu hơn. Mèo mẹ cũng tránh quay về khi có người lạ đứng gần, vì sợ lộ chỗ ổ. Người đứng canh sát bên ổ thường chính là lý do mèo mẹ không về.
Mèo mẹ còn hay chuyển ổ, nhất là khi ổ cũ bị động, bị ướt hay có mùi lạ. Nó tha từng con một sang chỗ mới. Trong lúc chuyển, ở ổ cũ có thể chỉ còn một hai con nằm chờ. Thấy một mèo con đơn độc ở một góc tường, chưa chắc nó bị bỏ, có thể mẹ đang tha dở.
Có trường hợp mèo mẹ để lại một con thật: con ốm, con quá yếu, hoặc mẹ bị hoảng sợ, bị đuổi, bị thương. Có cả trường hợp mèo mẹ không bao giờ quay lại vì bị tai nạn hay bị bắt. Những trường hợp này không đoán được trong vài phút đầu, chỉ biết được qua quan sát.
Dấu hiệu của ổ còn mẹ và ổ đã bị bỏ
Nhìn từ xa, không chạm vào mèo con nếu chưa cần. Bảng dưới gom những dấu hiệu thường dùng; càng nhiều dấu hiệu ở cột nào, khả năng nghiêng về cột đó càng lớn.
| Quan sát | Thường là còn mẹ chăm | Thường là đã bị bỏ hoặc mẹ không về |
|---|---|---|
| Lông và ổ | Khô, sạch, không mùi hôi nặng | Bẩn, dính phân, ướt, kiến bu |
| Bụng và dáng | Tròn, căng nhẹ, mèo con mập mạp | Lép, thấy rõ xương sống, da nhăn |
| Tiếng kêu | Yên lặng, ngủ say, chỉ kêu ngắn khi bị động | Kêu liên tục, the thé, nhiều giờ liền |
| Tư thế | Nằm dồn thành cụm, thở đều | Nằm tản mát, con lạnh nằm riêng, bò lung tung tìm mẹ |
| Thân nhiệt (nếu buộc phải chạm) | Ấm | Lạnh khi chạm vào |
| Chỗ ổ | Kín đáo, khô, ít người qua lại | Thùng dán kín, cạnh thùng rác, giữa lối đi, chỗ ngập nước |
Một thùng các-tông dán kín, có mèo con bên trong, đặt ở chỗ dễ thấy, gần như chắc chắn là người bỏ, không có mẹ nào quay lại. Trường hợp này không cần chờ.
Quan sát mà không làm mèo mẹ sợ
Nếu mèo con trông ổn và ổ không nằm ở chỗ nguy hiểm tức thời, hãy quan sát theo cách dưới đây. Mục tiêu là cho mèo mẹ cơ hội quay về mà không bị người làm hoảng.
- Lùi ra xa, đủ xa để mèo mẹ không thấy bạn, ít nhất vài chục mét hoặc khuất sau tường, cửa sổ. Không ngồi chồm hổm cạnh ổ.
- Nếu ổ ở chỗ có thể bị mưa nắng, có thể che chắn từ phía trên bằng một tấm bìa hay ô dù cũ, đặt thật nhanh rồi rời đi. Đừng di chuyển mèo con nếu không cần.
- Quan sát trong vài giờ. Với mèo con khô, ấm, no, thời tiết dịu, có thể chờ lâu hơn. Với mèo con rất nhỏ trong thời tiết lạnh, khoảng chờ nên ngắn lại.
- Nếu không ngồi canh được, một số người rắc một lớp bột mỏng quanh ổ để xem có dấu chân mèo lớn khi quay lại, hoặc ghi nhớ vị trí từng con. Mèo con được xếp lại, ổ được dọn là dấu hiệu mẹ đã về.
- Không đặt đồ ăn cho mèo mẹ sát ổ; mùi đồ ăn dễ thu hút chó, mèo đực lạ hay chuột. Nếu muốn cho mèo mẹ ăn, đặt cách ổ một quãng.
- Hỏi những người hay qua lại, bảo vệ, chủ hàng quán quanh đó: họ có thấy mèo mẹ không, đã thấy từ bao giờ.
Nếu sau khoảng thời gian quan sát hợp lý mà không thấy mẹ về, và mèo con bắt đầu kêu nhiều, lạnh hơn, thì lúc đó mới chuyển sang cứu.
Khi nào cứu ngay, không chờ
Mèo con lạnh, ướt, mềm oặt. Không còn thời gian chờ. Bế về, ủ ấm từ từ trước khi làm bất cứ việc gì khác.
Ổ ở chỗ nguy hiểm tức thời. Giữa lối xe, cạnh cống sắp ngập, ngoài trời sắp mưa to, gần chó dữ. Có thể dời cả ổ sang chỗ an toàn gần nhất trong tầm nhìn để mẹ vẫn tìm thấy; nếu không có chỗ như vậy thì mang về.
Có vết thương, ruồi kiến bu, mắt sưng dính. Cần chăm sóc và thú y, không chờ mẹ.
Biết chắc mẹ đã chết hoặc bị bắt. Ví dụ thấy mèo lớn bị xe cán gần đó, hoặc người quanh khu báo lại. Lúc này mèo con không có ai về nữa.
Đã quan sát đủ lâu mà mẹ không về, mèo con kêu ngày càng yếu. Đây là dấu hiệu chúng đang đói và lạnh dần.
Những hiểu lầm hay gặp khi thấy ổ mèo con
Mèo con kêu tức là đói và bị bỏ. Mèo con kêu ngắn khi bị động, khi lạnh một chút hay khi tỉnh giấc là chuyện thường. Kêu liên tục, the thé, nhiều giờ liền mới là dấu hiệu đáng lo.
Cho mèo con uống chút sữa tại chỗ là giúp được. Sữa bò hay sữa hộp cho người dễ gây tiêu chảy ở mèo con, và đổ sữa vào miệng mèo con nằm ngửa dễ làm chúng sặc. Nếu chưa quyết định mang về, tốt nhất không cho ăn gì.
Mang về rồi thì không trả lại được. Nếu mang về vội rồi mới biết mẹ còn quanh đó, trong vài giờ đầu vẫn có thể đặt mèo con về đúng chỗ cũ, giữ ấm và quan sát xem mẹ có đón không. Nhiều mèo mẹ vẫn nhận lại con.
Mèo mẹ hoang không biết chăm con. Phần lớn mèo hoang chăm con rất giỏi theo cách của chúng. Chúng chỉ giỏi giấu hơn, nên người ta ít khi thấy.
Ổ ở gần nhà mình thì phải xử lý ngay. Một ổ mèo con ở gầm cầu thang vài tuần thường không gây hại gì. Giúp chúng yên ổn đến lúc tự ăn được, rồi mới tính chuyện triệt sản mẹ và tìm nhà cho con, sẽ nhẹ nhàng hơn cho mọi bên.
Khi mèo mẹ còn: giúp cả mẹ lẫn con mà không cướp con
Nếu mẹ còn và có vẻ chăm con tốt, việc tốt nhất là để chúng ở với nhau và giúp từ bên ngoài: cho mèo mẹ ăn uống đều ở chỗ cách ổ một quãng, che chắn cho ổ khỏi mưa nắng, nhắc người trong khu đừng quấy. Khi mèo con được khoảng bốn đến năm tuần, tự ăn được, là lúc có thể tính chuyện bắt cả mẹ lẫn con để thú y xem, triệt sản cho mẹ và tìm nhà cho con, thường phối hợp với nhóm cứu hộ có kinh nghiệm.
Nếu mèo mẹ là mèo nhà ai đó thả rông, hỏi người chủ trước. Nếu mèo mẹ thân thiện, có thể đón cả mẹ lẫn đàn con về chỗ an toàn hơn; đón cả gia đình luôn tốt hơn tách con khỏi mẹ. Nếu mèo mẹ quá nhát, đừng cố bắt khi con còn nhỏ, vì mẹ có thể hoảng mà bỏ cả đàn.
Những trường hợp mèo hoang đẻ trong kho, gác mái, chung cư và chuyện triệt sản cộng đồng được bàn kỹ hơn ở danh mục chó mèo đường phố của trang. Ở đây chỉ cần nhớ: còn mẹ thì giúp mẹ nuôi, không có mẹ mới nuôi bộ.
Chó con đơn độc: những điểm khác với mèo con
Chó mẹ đi hoang cũng rời ổ đi kiếm ăn, nhưng thường không giấu ổ kỹ như mèo, và hay ở gần đàn con hơn. Một ổ chó con nằm một mình ở chỗ trống, kêu nhiều, có khả năng bị bỏ cao hơn so với mèo con trong hoàn cảnh tương tự. Dù vậy, vẫn nên quan sát một lúc nếu chó con trông ổn, và hỏi người quanh đó về chó mẹ.
Một điểm cần cẩn trọng là chó mẹ đang nuôi con có thể rất dữ khi thấy người lại gần ổ. Đừng thò tay bế chó con khi chưa chắc chó mẹ không ở quanh đó. Nếu bị chó cắn hoặc cào, rửa vết thương dưới vòi nước chảy với xà phòng ngay, rồi đến cơ sở y tế để được tư vấn tiêm phòng dại, không tự xử ở nhà. Chó lạ có biểu hiện bất thường thì không tự bắt, báo chính quyền xã, phường nơi đó.
Nếu đã quyết định mang chó con về, nguyên tắc vẫn như với mèo con: ủ ấm trước, cho bú sữa dành riêng cho chó con sau, và liên hệ thú y sớm. Chó con nhặt ngoài đường thường nhiều bọ chét, ve và giun; đừng tự dùng thuốc trị ve của chó lớn cho con non, để thú y quyết định cách xử lý phù hợp với tuổi và cân nặng.
Câu hỏi thường gặp
Mèo mẹ có thể bỏ ổ con đi bao lâu?
Mèo mẹ thường rời ổ một hai giờ, có khi lâu hơn, để kiếm ăn, nhất là khi đàn con đã no và ngủ. Mèo mẹ cũng tránh về khi có người đứng gần. Vì vậy cần quan sát từ xa vài giờ trước khi kết luận ổ bị bỏ, trừ khi mèo con đang gặp nguy.
Chạm vào mèo con thì mèo mẹ có bỏ con không?
Phần lớn mèo mẹ không bỏ con chỉ vì người chạm vào, nhưng việc bị quấy có thể khiến mẹ chuyển ổ. Tốt nhất chỉ chạm khi thật cần, ví dụ để dời ổ khỏi chỗ nguy hiểm, và rời đi ngay sau đó để mẹ yên tâm quay về.
Thấy một mèo con đơn độc kêu ngoài đường có nên mang về không?
Nếu mèo con khô, ấm, kêu ngắt quãng, có thể mẹ đang chuyển ổ; lùi xa quan sát một lúc. Nếu nó lạnh, ướt, bị thương, kêu thảm liên tục nhiều giờ hoặc nằm ở chỗ nguy hiểm, nên mang về ủ ấm và liên hệ thú y.
Dời ổ mèo con sang chỗ khác thì mèo mẹ có tìm được không?
Nếu dời gần, trong khoảng mèo mẹ còn nghe tiếng con và ngửi được mùi, thường mẹ tìm được. Chỉ dời khi ổ cũ thật sự nguy hiểm, đặt chỗ mới khô, kín và gần nhất có thể, rồi rời đi để mẹ yên tâm quay về.
Mèo mẹ còn nhưng ổ ở chỗ không an toàn thì làm sao?
Che chắn, cho mèo mẹ ăn cách ổ một quãng, và nếu mèo mẹ thân thiện thì đón cả mẹ lẫn con về chỗ an toàn hơn. Khi đàn con tự ăn được, phối hợp nhóm cứu hộ đưa cả nhà đi thú y, triệt sản mẹ và tìm chủ cho con.
Mèo con được mẹ chăm có khác gì mèo con nuôi bộ?
Mèo con ở với mẹ được bú sữa mẹ, giữ ấm và học tập tính tự nhiên từ mẹ và anh chị em. Mèo con nuôi bộ vẫn lớn khoẻ được nếu chăm đúng, nhưng tốn công hơn nhiều và rủi ro hơn, vì thế còn mẹ thì nên để con ở với mẹ.