Chó mèo mới nhận nuôi bỏ ăn thường vì căng thẳng khi đổi chỗ ở, còn ăn ngấu nghiến thường vì từng phải tranh ăn hoặc chịu đói ngoài đường; cả hai đều hay gặp trong một hai tuần đầu và cải thiện khi con vật thấy bữa ăn đều đặn, yên ổn. Cách xử lý là giữ thức ăn quen, cho ăn ở chỗ riêng vào giờ cố định, chia nhỏ bữa, và theo dõi sát để biết khi nào việc bỏ ăn đã vượt quá mức căng thẳng thông thường.
Bài này không đưa ra khẩu phần hay lượng ăn cụ thể, vì điều đó phụ thuộc cân nặng, tuổi, tình trạng sức khoẻ của từng con và nên theo hướng dẫn trên bao bì thức ăn cùng lời khuyên của thú y. Phần dưới tập trung vào hành vi ăn của con vật có quá khứ và cách tổ chức bữa ăn trong nhà.
Vì sao con vật mới về bỏ ăn
Khi căng thẳng, cơ thể chó mèo dồn sức cho việc cảnh giác. Cảm giác đói giảm đi, bụng có thể khó chịu. Một con vật vừa qua chuyến xe dài, mùi nhà lạ, tiếng lạ, người lạ thường ăn rất ít trong một hai ngày đầu. Mèo hay nhạy hơn chó trong chuyện này.
Thức ăn khác cũng là lý do lớn. Nhiều người nhận nuôi muốn con vật được ăn ngon nên mua ngay loại mới, đắt tiền hơn. Con vật vừa đổi nhà vừa đổi mùi vị, dễ từ chối hoặc ăn xong bị rối bụng. Chỗ đặt bát cũng quan trọng: bát đặt ở lối đi, cạnh máy giặt đang chạy, ngay chỗ thú cũ hay qua lại khiến con vật không dám dừng lại ăn.
Cuối cùng, có những con vật không ăn khi có người nhìn. Chúng từng bị đuổi khi đang ăn, từng bị giành mất thức ăn, nên chỉ ăn khi chắc chắn không ai ở gần. Bát vẫn đầy lúc bạn đứng đó nhưng vơi đi vào ban đêm là trường hợp như vậy.
Vì sao có con lại ăn ngấu nghiến
Ngược với những con bỏ ăn là những con lao vào bát như chưa từng được ăn. Chó mèo từng sống ngoài đường, từng ở chung với nhiều con trong một lồng, từng bị bỏ đói học được rằng thức ăn có thể biến mất bất cứ lúc nào. Ăn càng nhanh càng chắc. Có con nuốt không nhai, có con ăn xong liếm bát rồi đi tìm bát của con khác, có con bới thùng rác dù vừa ăn no.
Ăn quá nhanh có thể làm con vật nôn ngay sau bữa, chướng bụng, hoặc ở chó lớn ngực sâu có nguy cơ xoắn dạ dày, một tình trạng cấp cứu. Ăn ngấu nghiến cũng hay đi kèm giữ đồ ăn: gầm gừ khi có người hay thú khác tới gần bát.
Con vật từng đói lâu cũng có thể gầy, thiếu chất. Phản xạ của người nhận nuôi là cho ăn thật nhiều để mau lại sức, nhưng cho ăn quá nhiều đột ngột với con vật đang suy kiệt có thể gây hại. Con vật gầy rộc nên được thú y khám và hướng dẫn tăng dần lượng ăn.
Tổ chức bữa ăn những ngày đầu
Giữ thức ăn cũ. Hỏi nhà tạm hoặc nhóm cứu hộ con vật đang ăn gì, mua đúng loại đó cho một hai tuần đầu. Ổn định rồi mới đổi.
Chỗ ăn riêng, yên, cố định. Một góc ít người qua lại, có tường phía sau. Mỗi con vật một bát, bát của con mới đặt cách xa bát của thú cũ, tốt nhất là khác phòng.
Giờ ăn cố định, chia nhỏ bữa. Thay vì đổ đầy bát cả ngày, chia lượng ăn trong ngày thành vài bữa nhỏ đúng giờ. Con vật biết bữa sau chắc chắn đến sẽ dần bớt vội.
Rời đi khi con vật ăn. Đặt bát rồi lùi ra hoặc ra khỏi phòng. Với con nhút nhát, quay lại sau mười lăm hai mươi phút cất bát nếu còn thừa.
Nước sạch luôn có sẵn. Đặt vài bát nước ở các chỗ khác nhau. Với mèo, bát nước nên cách xa bát ăn và khay cát.
Ghi chép. Mỗi bữa ghi con vật ăn hết, ăn một nửa hay không ăn. Ghi cả việc đi vệ sinh và nôn nếu có. Đây là thông tin thú y cần khi bạn đi khám.
Giúp con vật ăn chậm lại
Với những con ăn ngấu nghiến, mục tiêu không phải là phạt mà là làm cho việc ăn chậm tự nhiên và cho con vật cảm giác thức ăn không bị lấy đi.
- Dùng bát ăn chậm hoặc rải thức ăn. Bát có gờ nổi, khay có rãnh, hoặc đơn giản là rải hạt ra một khay rộng khiến con vật phải nhặt từng chút.
- Chia lượng ăn thành nhiều lần trong bữa. Cho một phần nhỏ, đợi con vật ăn xong, cho phần tiếp theo. Con vật thấy tay bạn mang thêm thức ăn tới chứ không lấy đi.
- Thả thêm khi đi ngang bát. Trong lúc con vật ăn, đi ngang ở khoảng cách nó còn thoải mái và thả một miếng ngon vào bát rồi đi tiếp. Người tới gần bát nghĩa là có thêm, không phải bị giành.
- Không bao giờ giật bát khi đang ăn. Kể cả để "dạy cho biết ai là chủ". Cách này làm giữ đồ ăn nặng hơn và có thể dẫn tới cắn.
- Cho ăn riêng hoàn toàn với thú khác. Đóng cửa hoặc dùng rào chắn trong bữa ăn cho tới khi không còn căng thẳng quanh bát.
Nếu con vật gầm gừ, đông cứng hay nhe răng khi có người lại gần bát, đó là giữ đồ ăn ở mức cần người huấn luyện hỗ trợ, nhất là khi nhà có trẻ nhỏ. Trong lúc chờ, cho ăn ở phòng đóng cửa và không ai lại gần.
Đổi thức ăn khi con vật đã ổn
Sau khi con vật đã ăn đều với thức ăn cũ ít nhất một hai tuần, bạn có thể đổi sang loại mình muốn dùng lâu dài. Cách an toàn là trộn dần: những ngày đầu phần lớn là thức ăn cũ với một ít thức ăn mới, sau đó tăng phần mới và giảm phần cũ qua khoảng một tuần. Quan sát phân, nếu phân nát hay con vật nôn thì chậm lại.
Với mèo kén ăn, đổi kết cấu cũng là đổi. Mèo quen ăn hạt có thể không nhận ra pate là thức ăn, và ngược lại. Hâm ấm nhẹ thức ăn ướt bằng cách đặt hộp vào bát nước ấm giúp mùi dậy hơn. Đừng để mèo nhịn đói "cho tới khi chịu ăn món mới", với mèo cách đó nguy hiểm.
Thức ăn thừa của người như cơm trộn canh, xương, đồ chiên, hành tỏi, sô cô la, nho không phù hợp, một số còn gây độc cho chó mèo. Con vật từng sống ngoài đường có thể đã quen ăn những thứ này, nhưng ở nhà mới nên chuyển dần sang chế độ phù hợp. Hỏi thú y loại thức ăn và lượng ăn hợp với tuổi, cân nặng, tình trạng của con vật.
Bữa ăn khi trong nhà đã có thú cưng khác
Nhà đã có chó hoặc mèo thì bữa ăn là lúc dễ xảy ra xô xát nhất. Thú cũ coi bát và chỗ ăn là của mình, con mới về thì đang lo bị giành. Hai bên cùng căng, chỉ cần một cái liếc là thành trận cắn. Vì vậy trong những tuần đầu, cho mỗi con ăn ở một phòng riêng, đóng cửa, hoặc ít nhất là hai đầu một căn phòng có rào chắn ở giữa.
Cất bát ngay khi ăn xong, không để bát thừa nằm trên sàn làm mồi tranh giành. Đồ gặm, xương gặm, đồ ăn vặt cũng chỉ cho khi hai con ở riêng. Mèo thì có thể đặt bát của mèo mới trên cao, chỗ chó với không tới, hoặc dùng loại máy ăn chỉ mở cho mèo có thẻ đeo cổ nếu nhà nhiều mèo.
Khi hai bên đã quen nhau và không còn căng thẳng quanh bát, có thể cho ăn cùng phòng ở hai góc xa, có người ngồi giữa. Dấu hiệu tốt là cả hai ăn thong thả, không ngẩng lên canh nhau, ăn xong đi chỗ khác chứ không lại gần bát kia. Nếu vẫn có con canh bát, quay lại cho ăn riêng; nhiều nhà giữ cách cho ăn riêng suốt đời mà không có gì bất tiện.
Mốc cần gọi hoặc đưa đi thú y
Bỏ ăn vì căng thẳng thường ngắn. Những trường hợp sau không nên chờ:
- Mèo không ăn gì trong khoảng một ngày, chó không ăn gì quá hai ngày, hoặc con vật còn non, già, đang gầy yếu không ăn trong nửa ngày.
- Không uống nước, hoặc uống nhiều bất thường kèm tiểu nhiều.
- Nôn nhiều lần, nôn ra máu, nôn kèm lờ đờ.
- Bụng căng to, con vật đứng ngồi không yên, cố nôn mà không ra gì, nhất là chó lớn sau bữa ăn nhanh.
- Tiêu chảy kéo dài quá một ngày, phân có máu hoặc đen như hắc ín.
- Chảy dãi nhiều, ngửi thức ăn rồi bỏ đi như muốn ăn mà không ăn được, có thể do đau răng miệng.
Mang theo sổ ghi chép ăn uống và mẫu thức ăn đang dùng. Không tự cho thuốc kích thích ăn, thuốc cầm tiêu chảy hay thuốc chống nôn của người.
Câu chuyện từ một nhà tạm
Chị Mai làm nhà tạm cho nhóm cứu hộ đã ba năm. Chị kể con vật nào mới về cũng đi qua một trong hai kiểu: kiểu không thèm nhìn bát và kiểu ăn như sợ mất. Chị có một quy ước đơn giản: ba ngày đầu không ai được đứng xem con vật ăn, bát đặt trong thùng các tông lật nghiêng để con vật có mái che khi ăn.
Có lần chị nhận một con chó đực gầy trơ xương, ăn xong là chạy đi canh bát của hai con chó khác. Chị cho nó ăn trong phòng tắm đóng cửa, rải hạt ra khay nướng bánh, mỗi lần chỉ một nắm, ngồi ngoài cửa thả thêm qua khe. Ba tuần sau nó ăn thong thả, ăn xong nằm ngủ luôn cạnh khay. Chị nói không có gì đặc biệt, chỉ là cho nó thời gian để tin rằng bữa ăn sẽ không biến mất.
Một con mèo cái chị nhận khác hẳn: ba ngày liền chỉ liếm vài miếng pate. Chị gọi nhóm hỏi và biết ở phòng khám mèo được ăn một loại hạt riêng. Chị mua đúng loại đó, rải vài hạt trên nắp hộp đặt cạnh chỗ mèo trốn. Sáng hôm sau nắp hộp sạch trơn. Từ đó chị luôn hỏi kỹ con vật đã ăn gì ở chặng trước, kể cả khi chặng đó chỉ kéo dài vài ngày.
Câu hỏi thường gặp
Chó mèo mới nhận nuôi không ăn mấy ngày thì phải lo?
Mèo không ăn gì khoảng một ngày, chó không ăn gì quá hai ngày là nên gọi thú y. Con non, con già hoặc đang gầy yếu thì sớm hơn. Nếu con vật vẫn uống, vẫn đi vệ sinh và ăn chút ít ban đêm, thường chỉ là căng thẳng.
Có nên đổ đầy bát để con vật ăn lúc nào cũng được không?
Với con vật mới về, cho ăn theo bữa vào giờ cố định thường tốt hơn. Con vật học được rằng bữa ăn đến đều đặn, bạn cũng biết chính xác nó ăn bao nhiêu. Bát đầy cả ngày khiến khó phát hiện khi con vật bỏ ăn.
Chó gầm gừ khi có người lại gần bát thì có nên phạt không?
Không nên phạt. Phạt khiến chó càng tin rằng người tới là để lấy thức ăn. Cho chó ăn riêng, khi đi ngang thì thả thêm miếng ngon vào bát. Nếu gầm gừ kèm nhe răng, đớp, hãy tìm người huấn luyện có kinh nghiệm.
Có nên cho con vật gầy ăn thật nhiều để mau lại sức?
Không nên tăng đột ngột. Con vật suy kiệt lâu ngày ăn quá nhiều một lúc có thể bị rối loạn tiêu hoá hoặc nặng hơn. Đưa đi thú y khám, hỏi lượng ăn phù hợp và tăng dần theo hướng dẫn, chia thành nhiều bữa nhỏ.
Mèo chỉ ăn khi không có ai trong phòng thì có sao không?
Không sao, đó là cách mèo nhút nhát tự bảo vệ. Đặt bát rồi ra ngoài, quay lại sau một lúc. Dần dần ngồi lại trong phòng ở góc xa khi mèo ăn. Theo thời gian, mèo sẽ ăn được khi có bạn ở đó.
Chó mèo cứu hộ hay bới thùng rác dù đã ăn no thì làm sao?
Đó là thói quen sinh tồn từ thời sống ngoài đường. Dùng thùng rác có nắp đậy chặt hoặc cất trong tủ, không để đồ ăn trên bàn thấp. Cho ăn đều đặn, dùng bát ăn chậm và đồ gặm để con vật có việc làm. Thói quen thường giảm sau vài tháng.