Cách an toàn nhất để giới thiệu con vật nhận nuôi với thú cưng đang có là tách hoàn toàn trong những ngày đầu, cho hai bên quen mùi nhau trước, rồi nhìn thấy nhau qua rào chắn, sau đó mới gặp trực tiếp trong thời gian ngắn có người giám sát, và chỉ ghép hẳn khi cả hai đều thoải mái. Với mèo, quá trình này thường mất vài tuần; với chó cũng cần từ vài ngày tới vài tuần tuỳ tính nết.
Ghép vội là nguyên nhân phổ biến khiến nhà nhận nuôi phải trả con vật lại cho nhóm cứu hộ. Một trận cắn nhau trong ngày đầu có thể khiến hai con vật ghét nhau rất lâu, trong khi nếu đi từ từ, phần lớn sẽ sống chung yên ổn. Bài này đi qua từng bước, khác biệt giữa các cặp chó chó, mèo mèo, chó mèo, và dấu hiệu nên dừng lại.
Vì sao phải cách ly trước
Lý do đầu tiên là sức khoẻ. Con vật cứu hộ có thể mang ký sinh trùng, nấm da, bệnh hô hấp hoặc bệnh truyền nhiễm chưa phát hiện, dù đã được khám. Một thời gian ở phòng riêng giúp bạn quan sát xem con mới có ho, hắt hơi, tiêu chảy, rụng lông thành mảng không. Hỏi thú y và nhóm cứu hộ con vật đã tiêm phòng, tẩy giun tới đâu và nên cách ly bao lâu, đồng thời kiểm tra thú cũ đã tiêm phòng đầy đủ chưa.
Lý do thứ hai là hành vi. Con vật mới về đang căng thẳng, chưa biết nhà mới, chưa tin bạn. Thú cũ thì thấy lãnh thổ của mình có mùi lạ. Hai bên gặp nhau trong tâm trạng đó dễ hiểu lầm nhau: con mới sợ nên gầm, con cũ thấy bị thách thức nên lao tới.
Phòng cách ly nên có cửa đóng được, đủ đồ dùng riêng cho con mới: bát, khay, ổ, đồ chơi. Không dùng chung bát và khay với thú cũ trong thời gian này. Rửa tay sau khi chăm con mới rồi mới chạm vào thú cũ. Thời gian cách ly ít nhất vài ngày tới một hai tuần, theo lời khuyên của thú y.
Bước một: quen mùi trước khi gặp mặt
Với chó mèo, mùi là thông tin đầu tiên và quan trọng nhất. Cho hai bên làm quen mùi khi chưa phải đối mặt giúp giảm căng thẳng rất nhiều.
- Đổi khăn. Lấy một chiếc khăn sạch lau nhẹ má và cổ con mới, đặt khăn đó gần chỗ ăn của thú cũ. Làm ngược lại với thú cũ. Thưởng cho mỗi con khi nó ngửi khăn mà bình thản.
- Đổi ổ nằm. Sau vài ngày, đổi ổ hoặc chăn lót giữa hai con trong vài giờ.
- Đổi phòng. Khi thú cũ ra ngoài hoặc ở phòng khác, cho con mới đi khám phá một phần nhà, để lại mùi. Rồi cho thú cũ vào phòng cách ly ngửi trong lúc con mới ở chỗ khác.
- Cho ăn hai bên cửa. Đặt bát của hai con ở hai bên cánh cửa đóng, ban đầu cách cửa khá xa, dần dần đặt gần hơn. Hai con ăn được thoải mái khi ngửi thấy nhau qua khe cửa là dấu hiệu tốt.
Nếu một bên gầm gừ, xù lông, cào cửa liên tục hay bỏ ăn khi ngửi mùi bên kia, chậm lại, kéo bát xa cửa hơn và cho thêm thời gian ở bước này.
Bước hai: nhìn thấy nhau qua rào chắn
Khi cả hai đã bình thản với mùi của nhau, chuyển sang cho nhìn thấy nhau mà không chạm được.
- Dùng rào chắn cửa hoặc cửa lưới. Một tấm rào trẻ em chắn ngang cửa, hoặc mở cửa hé có móc chặn. Với mèo, rào nên đủ cao hoặc chồng hai tấm để mèo không nhảy qua.
- Buổi ngắn, có thưởng. Mỗi buổi vài phút, có hai người, mỗi người lo một con. Khi hai con nhìn nhau mà thả lỏng, thưởng ngay.
- Cho làm việc dễ chịu gần rào. Cho ăn, chơi cần câu với mèo, cho chó gặm đồ gặm ở hai bên rào. Hai con quen sự có mặt của nhau trong lúc đang vui.
- Kết thúc trước khi căng. Đóng cửa lại khi hai con vẫn bình thường, đừng chờ tới khi một con bắt đầu gầm.
Bước này có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần, nhất là với mèo. Đừng bỏ qua dù thấy hai con có vẻ không quan tâm nhau.
Bước ba: gặp trực tiếp có giám sát
Khi hai con đã ăn, chơi, nằm nghỉ được ở hai bên rào mà không căng thẳng, có thể cho gặp trực tiếp. Chọn lúc cả hai đã ăn no, đã chơi mệt, đã đi vệ sinh. Với chó, buổi gặp đầu tiên tốt nhất ở một nơi trung lập như khoảng sân, con đường vắng gần nhà, hai chó đeo dây dắt lỏng, mỗi người dắt một con, đi song song cách nhau một quãng rồi thu hẹp dần. Cho hai chó ngửi nhau vài giây rồi gọi đi tiếp.
Với mèo hoặc chó với mèo, gặp trong nhà, ở phòng rộng có nhiều chỗ cao cho mèo nhảy lên và nhiều lối thoát. Chó nên đeo dây dắt trong những buổi đầu để bạn kiểm soát được. Không bế mèo đưa sát mặt chó.
Mỗi buổi gặp chỉ vài phút, có thưởng khi hai con cư xử bình thường, rồi tách ra. Tăng dần thời gian qua nhiều ngày. Khi bạn không có mặt, hai con vẫn ở riêng trong một thời gian khá dài, kể cả khi các buổi gặp đã ổn. Ghép hẳn là bước cuối cùng, khi hai con đã ở cùng nhau hàng giờ có người giám sát mà không có xung đột.
Khác nhau theo từng cặp
Mỗi cặp con vật có những lưu ý riêng. Bảng dưới gom lại những điều thường gặp:
| Cặp | Điều cần chú ý | Mẹo |
|---|---|---|
| Chó với chó | Tranh đồ ăn, đồ chơi, chỗ nằm, sự chú ý của chủ | Gặp ở chỗ trung lập, cất đồ chơi và xương gặm khi hai con ở cùng nhau |
| Mèo với mèo | Tranh lãnh thổ, khay, chỗ cao, cần thời gian lâu hơn | Thêm khay, thêm chỗ cao, thêm bát ở nhiều chỗ |
| Chó với mèo | Chó đuổi theo bản năng, mèo hoảng chạy làm chó càng đuổi | Chó đeo dây những buổi đầu, mèo luôn có chỗ cao chó không với tới |
| Thú cũ già yếu | Con mới hiếu động có thể làm phiền, va ngã | Cho thú già một khu riêng yên tĩnh, rào chắn khi cần |
| Con mới còn non | Thú cũ có thể khó chịu với sự nghịch ngợm của con non | Không để con non bám theo quá lâu, cho thú cũ chỗ trốn |
Có những con chó có bản năng săn mạnh, nhìn mèo như con mồi: chăm chú không rời mắt, run lên, hạ thấp người như rình. Với những con chó như vậy, cần người huấn luyện hỗ trợ trước khi cho tiếp xúc gần với mèo.
Dấu hiệu nên dừng lại và lùi một bước
Một chút gầm gừ, phẩy đuôi, rít lên khi mới gặp là con vật đang nói chuyện với nhau, không đáng lo. Những dấu hiệu sau thì nên tách ra và quay lại bước trước:
- Một con nhìn chằm chằm không rời mắt vào con kia, toàn thân cứng lại.
- Lông dựng dọc lưng, đuôi xù to, tai ép sát kèm gầm gừ liên tục.
- Một con lao tới, đè lên, cắn giữ không buông.
- Mèo không dám ra khỏi chỗ trốn, bỏ ăn, đi vệ sinh ngoài khay sau các buổi gặp.
- Thú cũ thay đổi hẳn: bỏ ăn, trốn, đi bậy, gắt gỏng với người.
Khi hai con đánh nhau, đừng thò tay vào giữa. Dùng một vật như tấm bìa, gối, chăn chen vào giữa, hoặc gây một tiếng động lớn để tách hai bên, rồi cho mỗi con về phòng riêng. Nếu có vết cắn, kể cả nhỏ, đưa đi thú y vì vết cắn của động vật dễ nhiễm trùng.
Ví dụ: mèo con cứu hộ về nhà có chó già
Nhà anh Quân có Bơ, một con chó cái mười tuổi điềm tĩnh, ngủ nhiều. Anh nhận nuôi một con mèo con khoảng ba tháng tuổi được nhặt trong thùng xốp ở chân cầu. Mèo con ở phòng làm việc đóng cửa chín ngày; trong thời gian đó anh đưa mèo đi thú y khám, tẩy giun theo hướng dẫn, và ngày nào cũng đổi khăn lau giữa hai con. Bơ ngửi khăn, vẫy đuôi chậm rồi nằm xuống, mèo con thì cuộn tròn ngủ trên chiếc khăn có mùi chó.
Tuần thứ hai, anh chắn rào ở cửa phòng làm việc. Mèo con lao ra sát rào, xù lông, rít lên với cái mũi to của Bơ; Bơ quay đi nằm ở cuối hành lang. Anh thưởng cho Bơ mỗi lần nó thản nhiên như vậy. Vài ngày sau, mèo con đã nằm sát rào nhìn Bơ ngủ.
Tuần thứ ba, anh cho hai con gặp trong phòng khách, Bơ đeo dây, mèo con có kệ sách để trèo lên. Mèo con lấy chân vờn đuôi Bơ, Bơ đứng dậy đi chỗ khác. Anh nhận ra con cần được bảo vệ lúc này lại là Bơ, nên làm cho Bơ một góc nằm có rào thấp mà mèo con chưa nhảy qua được. Hai tháng sau, mèo con ngủ dựa vào lưng Bơ mỗi trưa.
Đừng quên thú cưng đang có
Trong lúc lo cho con mới, người nhận nuôi dễ quên rằng thú cũ cũng đang trải qua một thay đổi lớn. Lịch đi dạo bị xáo trộn, chủ mất nhiều thời gian trong phòng cách ly, mùi lạ khắp nơi. Một con chó vốn vui vẻ có thể trở nên bám chủ, một con mèo vốn hiền có thể đi bậy để phản đối.
Giữ nguyên nếp sinh hoạt của thú cũ càng nhiều càng tốt: giờ ăn, giờ đi dạo, chỗ ngủ, những buổi chơi quen thuộc. Dành riêng thời gian cho thú cũ mỗi ngày, ở chỗ không có con mới. Khi thú cũ ở gần con mới mà bình thản, khen và thưởng cho nó, để nó liên hệ con mới với điều tốt chứ không phải với việc bị chủ bỏ rơi.
Nếu thú cũ đã già, bệnh hoặc vốn nhút nhát, hãy cân nhắc kỹ trước khi nhận nuôi thêm, trao đổi với nhóm cứu hộ để chọn con mới có tính nết phù hợp, ví dụ một con chó điềm tĩnh đã quen sống với mèo. Nhiều nhóm cho nhận nuôi thử hoặc cho gặp mặt trước để xem hai con có hợp không.
Câu hỏi thường gặp
Giới thiệu chó mèo mới với thú cũ mất bao lâu?
Thường từ vài ngày tới vài tuần với chó, vài tuần tới vài tháng với mèo. Mỗi cặp con vật một khác. Đi theo tốc độ của con vật căng thẳng hơn, không theo lịch đặt sẵn.
Có nên để chó mèo tự giải quyết với nhau cho nhanh không?
Không nên. Thả chung ngay từ đầu có thể dẫn tới đánh nhau, bị thương và hai con ghét nhau rất lâu. Giới thiệu từ từ tốn thời gian hơn lúc đầu nhưng tiết kiệm rất nhiều rắc rối về sau.
Mèo cũ rít lên khi ngửi thấy mùi mèo mới thì có sao không?
Rít lên, phẩy đuôi trong những ngày đầu là bình thường, mèo đang báo rằng nó chưa sẵn sàng. Tiếp tục đổi mùi, cho ăn hai bên cửa ở khoảng cách mèo cũ thoải mái. Nếu mèo cũ bỏ ăn hoặc đi bậy, chậm lại.
Chó nhà cứ đuổi theo mèo mới nhận nuôi thì làm gì?
Cho chó đeo dây dắt khi ở cùng phòng với mèo, tập cho chó nhìn mèo rồi quay về phía bạn để nhận thưởng. Luôn để mèo có chỗ cao và lối thoát. Nếu chó có biểu hiện rình như rình mồi, cần người huấn luyện.
Thú cũ ghen với con mới nhận nuôi thì phải làm sao?
Giữ nếp sinh hoạt của thú cũ, dành thời gian riêng cho nó mỗi ngày, và thưởng khi nó bình thản gần con mới. Không bắt thú cũ nhường chỗ nằm, đồ chơi của nó cho con mới. Thường sẽ ổn khi mọi thứ trở lại nhịp quen.
Khi nào thì để hai con ở chung mà không cần người trông?
Khi hai con đã ở cùng nhau nhiều giờ có người giám sát trong nhiều ngày liền mà không có xung đột, ăn ngủ bình thường. Ngay cả khi đó, những lần đầu vắng nhà nên ngắn. Cho ăn riêng vẫn là cách an toàn lâu dài.